ǴAWASHA PAQALÍNAN BIOCHAR QÍLÍP, DÁRAMAT ALÍŃ HÁM ATÍZÍŃÍZDÍ TAZALAP, ZÚRÁÁTLILIKTI ARTTÍRÍŃ! Qaraqalpaqstan fermerleri keńesiniń MÚRÁJAT
2026-11-12 10:05:00 / Jańalıqlar

Húrmetli fermerler, diyqanlar hám awıl xojalıǵı pidayıları!
Búgingi kúnde awıl xojalıǵında tek ǵana zúráát jetistiriwdiń ózi jeterli emes. Jerdiń ónimdarlıǵın arttırıw, suw resurslarınan aqılǵa uǵras paydalanıw, óndiris qárejetlerin azaytıw hám hár bir imkaniyattan qosımsha dáramat alıw dáwir talabına aylanbaqta.Fermer — tek ǵana ónim jetistiriwshi emes, al elimizdiń azıq-awqat qáwipsizligin, ekonomikalıq turaqlılıǵın hám awıl rawajlanıwın támiyinleytuǵın úlken kúsh bolıp esaplanadı. Paxta zúrááti jıynap alınǵannan keyin atızlarda qalatuǵın ǵawasha paqalına da jańasha qatnas jasawımız kerek.Solay eken, ǵawasha paqalı — bul shıǵındı emes! Ol — qosımsha dáramat, ónimdarlı topıraq hám jańa óndirislik imkaniyatlar!Ǵawasha paqalınan zamanagóy texnologiyalar tiykarında biochar islep shıǵarıw arqalı, qosımsha isbilermenlik baǵdarın jaratıń, topıraqta organikalıq uglerod rezervin kóbeytiń, jerdiń suw hám mineral tóginlerdi saqlaw qásiyetin jaqsılaw, topıraqtıń ónimdarlıǵın arttırıwǵa xızmet etiw jáne awıllıq jerlerde jańa jumıs orınların hám qosımsha dáramat dáreklerin jaratıw múmkin ekenligin umıtpań.
Áziz fermer hám diyqanlar!
Kúni keshe Prezidentimiz Sizlerdi Jańa Ózbekstan tariyxında birinshi márte 5 million tonnadan aslam joqarı paxta qırmanın qurıp, joqarı jeńiske eriskenińiz múnásibeti menen qızǵın qutlıqlap, taraw wákillerine keleshekte de úlken tabıslar tiledi.Mámleketimiz basshısı jollaǵan qutlıqlawda paxtashılıqtaǵı bul rekord kórsetkishlerdi qolǵa kirgiziwde mámleketimiz tárepinen awıl xojalıǵın rawajlandırıwǵa qaratılıp atırǵan turaqlı itibar, diyqan hám fermerler, klasterler, ulıwma, atızda miynet etip atırǵan hár bir insannıń óz miynetinen mápdarlıǵı, erteńgi kúnge isenimi sheshiwshi áhmiyetke iye ekeni biykarǵa atap ótilmegen.Sonday-aq, kelesi jılı zúráátli tuqımlıq sortlarınan paydalanıw, agrodron arqalı qayta islew, suw hám energiyanı únemleytuǵın texnologiyalar, jasalma intellektti qollanıw boyınsha Sizlerge jáne de kóbirek hám qolaylı sharayatlar jaratıp, paxtadan ortasha ónimdarlıqtı 65-70 centnerge jetkeriw maqset etip qoyıldı.Mine, usınday áhmiyetli hám turmıslıq wazıypalardı tabıslı orınlawda fermerlerimiz taraw qánigeleri menen birgelikte jáne de úlken kúsh-ǵayrat penen miynet etiwimizge isenim bildirildi.
Qádirli diyqan hám fermerler!
Paxta zúrááti jıynap alınǵannan soń atızlardaǵı ǵawasha paqallarınan biochar usılında uglerodqa bay mineral tógin islep shıǵarıwdı jolǵa qoyıw bárshemizdiń máplerimizge xızmet etiwi tábiyǵıy.Biokómir, bul ósimlik hám basqa organikalıq shiyki zatlardı (terek shaqaları, jabayı shóp qaldıqları, saban, ǵawasha paqalı, ayǵabaǵar paqalı, qıy hám basqalar) kislorod júdá az bolǵan sharayatta joqarı temperaturada qızdırıw arqalı alınatuǵın uglerodqa bay ónim.Biokómir (pista kómiri) — bul uglerodqa bay bolıp, agash, ósimlik qaldıqlarınan, ǵawasha paqalınan, sharwa mallarınıń qıyı, kanalizaciya shókpesi ılayı, turmıslıq hám basqa organikalıq shıǵındılardı az kislorodlı yamasa kislorodsız jabıq sharayatta (piroliz) qızdırıwdan alınatuǵın ónim esaplanadı.Biokar topıraqqa qollanılǵanda:- topıraqtıń organikalıq zatlar hám ósimlikler ushın áhmiyetli bolǵan azıq elementler muǵdarın asıradı, topıraq ıǵallıǵın uslap turadı, mikroorganizmler aktivligin jaqsılaydı hám de olardıń hár túrliligin kóbeytedi;- ónimdarlıǵı tómen, gumus hám azıqlıq elementler menen az támiyinlengen topıraqlarda jaqsı nátiyje beredi;-biochardıń gewekligi topıraq strukturasın jaqsılaydı, bul bolsa suwdı uslap turıw qábiletin hám hawa aylanısın jaqsılap, eginlerdiń tamır rawajlanıwı hám ósiwi ushın qolaylı ortalıq jaratadı;- ósimlikler ózlestire alatuǵın elementlerdi toplaydı hám tóginler qollanıw muǵdarın kemeytedi;- biokósher topıraqtaǵı uglerod (C) zapasın kóbeytip, topıraqtan shıǵatuǵın záhárli gaz shıǵındıların azaytadı, klimat ózgeriwin jumsartıwǵa xızmet etedi.
Qádirli diyqan hám fermerler!
Bárshemiz gúwamız, búgingi kúnde xalqımızdıń turmıs dárejesi, turmıs tárizi kúnnen-kúnge abadanlasıp barmaqta. Awıllıq jerlerde de ǵawasha paqalları burınǵıday paydalanılmay atır, tiykarınan bul ǵawasha paqalı qayda ketedi deseńiz, jerge shashılıp, maydalanıp, tógin sıpatında jerge qaytarılıp atır. Biraq dúnya xalqın basqa bir mashqala qıynamaqta: yaǵnıy házir Jer planetası jıldan-jılǵa ısıp baratır. Bunday ekologiyalıq qáwiptiń kelip shıǵıw sebebi, karbonat angidrid gaziniń keskin kóbeyip ketip atırǵanı diyqanshılıq tarawına da ayrıqsha tásir kórsetpekte. Bul bolsa oǵada qáwipli ekenin túsindiriw artıqsha.Endi kóz aldıńızǵa keltiriń, ǵawasha paqalına uqsas qaldıqlar eger jerge shashılıp jiberilse, hawaǵa jutqanına salıstırǵanda úsh ese kóp karbonat angidrid islep shıǵaradı. Demek, kórip turmız, paydasınan góre zıyanı-tútindi minimallastırıw ushın qurǵaq materialdı joqarıdan jaǵıń hám tútindi kóbirek payda etetuǵın tómennen jaǵıw usılınan bas tartıń hám eń joqarıdaǵı tayaqshalar qızıl reńge enip, sırtqı qabıǵı kúlreń kúlge aylanǵansha jandırıw procesin dawam ettiriń.Segizinshiden, qatlam qosıwdı shólkemlestiriw ushın tómendegi jumıslardı orınlań:-shóp-shardı áste-aqırın shuqırǵa salıp, morıdaǵı ottı shama menen 10-15 sm qalıńlıqtaǵı jańa (birinshi) qatlam menen tolıq qaplań.-jalınnıń turaqlı hám bir tegis janıp barıwın támiyinlew ushın ele janbaǵan shóp-sharlardı sırtqı shetlerinen orayǵa qaray jılıstırıń.-birinshi qatlam tolıq janǵansha kútiń: onıń eń joqarǵı shóp-sharları qızıl túske enip, sırtqı qabıǵı kúlreń kúlge aylanıwı kerek. Bunnan keyin procesti tákirarlań: hár saparı shama menen 10-15 sm qalınlıqta jańa qatlam qosıp, onıń da tolıq janıwın kútiń. Yaǵnıy, hár bir qatlamda eń joqarıdaǵı shóp-sharlar qızarıp, sırtqı qabıqları kúlreń kúlge aylanǵannan keyin ǵana keyingi qatlamdı qosıw kerek.Toǵızınshıdan, juwmaqlawshı basqıshtı ámelge asırıń:-shuqır tolǵansha qatlamlardı qosıwda dawam etiń.-janbay qalǵan shóp-sharlardı orayǵa qaray jılıstırıń. Eń joqarıdaǵı shóp-sharlar qızıl tús alıp, sırtqı qabıqları kúlreńleskende ottı tolıq óshirip, shóp-sharlardı biocharǵa aylandırıw ushın 50-100 litr suw quyıń.-suw bolmaǵan jaǵdaylarda ottı topıraq penen de óshiriw múmkinligin umıtpań.-birde-bir qatlam ele de janbay atırǵanına tolıq isenim payda etkennen soń, 10-15 minutta biochardı jıynap alıń.
Áziz fermer hám diyqanlar!
Ózbekstan fermerleri keńesiniń Múrájatındaǵı áhmiyetli wazıypalardı ámelge asırıwǵa hám Awıl xojalıǵı ministrligi tárepinen biochar, jivamrit, bokashisinen paydalanıw boyınsha islep shıǵılǵan ámeliy qollanbadan paydalanıp, jumıslardı shólkemlestiriwge sizlerdi shaqıramız!
Qaraqalpaqstan fermerler keńesi
