Xorazm viloyati Xiva shahar hokimligi

1. KIRISH

Osiyo taraqqiyot banki (OTB) ishtirokidagi integratsiyalashgan shaharsozlik loyihasi COVID-19 tufayli yomonlashgan, yashash uchun qulaylik darajasi past va iqtisodiy o‘sish sekinlashgan to‘rtta ikkinchi darajali shahar/tumanda (Jizzax, Xiva, Yangier va Xovos tumani) inklyuziv, bardoshli va barqaror shahar xizmatlarini taqdim etadi. Loyiha inklyuziv rivojlanishni namoyish etadi, innovatsion yechimlarni sinab ko‘radi va mahalliy hokimiyatning «yaqshiroq qurilish» salohiyatini mustahkamlaydi. Ushbu chora-tadbirlar: (i) hayot sifatini yaxshilaydi, tengsizlikni kamaytiradi va ayollar uchun ish o‘rinlari yaratadi; (ii) iqtisodiy barqarorlik va tiklanishni, ayniqsa turizm sohasida kuchaytiradi; (iii) shahar xizmatlarining qamrovi, sifati, samaradorligi va ishonchliligini oshiradi.

Loyiha barqaror urbanizatsiya va shahar aholisining farovonligini oshirish ta’siriga mos keladi. Loyiha ikkilamchi shaharlarda inklyuziv, bardoshli va barqaror shahar xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini oshirish natijalariga erishdi.

1-natija. Inklyuziv shahar va turistik infratuzilma hamda taqdim etiladigan xizmatlar. Loyiha quyidagilarni amalga oshiradi: Xovos tumanida ayollarga qaratilgan kichik va o‘rta biznes uchun ko‘nikmalarni rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlash maqsadida jamoat kutubxonasi va turmush darajasini oshirish bo‘yicha o‘quv muassasasini o‘z ichiga olgan ko‘p funksiyali jamoat markaziga ega yangi 6 gektarlik jamoat bog‘ini qurish; Xivada O‘zbekistonning Ipak yo‘li mavzusidagi merosini namoyish etuvchi birinchi raqamli muzeyini o‘z ichiga olgan va ayollar uchun qulay sharoitlar hamda velosiped ijarasini o‘z ichiga olgan yangi ikki qavatli ko‘p funksiyali tashrif markazini qurish; Xivada velosiped va piyodalar yo‘laklari, yashil maydon, ko‘cha mebellari, belgilar va o‘yin maydonchalari bilan mavjud drenaj sug‘orish kanali bo‘ylab yangi tashrif markaziga ulangan 2,4 kilometrlik yangi chiziqli jamoat yashil yo‘lni yaratish; mahallalarni o‘z ichiga olgan uchta kam ta’minlangan jamoada yaxlit hududga asoslangan rivojlanishni namoyish etish — Jizzax shahridagi Ittifoq, Do‘stlik va Yoshlik ko‘cha yo‘laklarini kompleks rivojlantirish, shuningdek, suv ta’minoti va sanitariya-gigienani yaxshilash.

2-natija. Iqlim o‘zgarishiga chidamli ichimlik suvi, sanitariya va qattiq chiqindilar xizmatlari aqlli tizimlar bilan takomillashtiriladi. Jizzax shahrida loyiha: hisoblagichli uylarga ulangan taxminan 21 km uzunlikdagi tarqatuvchi ichimlik suvi tarmoqlarini rivojlantirish, uylarga ulangan taxminan 14 km kanalizatsiya tarmoqlarini qurish va shaharning oltita yangi hisoblagichli tumanlarida daromadsiz suv (NRW) boshqaruvini namoyish etuvchi aqlli suv sinov loyihasi orqali uchta kam ta’minlangan mahallada asosiy suv ta’minoti va sanitariya xizmatlarining universal qamrovini qo‘llab-quvvatlaydi; Jizzax shahri uchun suv ta’minoti uzatish, taqsimlash va monitoring tizimini taxminan 12,5 km ichimlik suvi uzatish quvurlari va taxminan 27 km ichimlik suvi taqsimlash quvurlarini qurish, suv hisoblagichlari, nasoslar, suvni dezinfeksiyalash tizimlari, bosim regulyatorlari, havo shamollatish klapanlarini o‘rnatish va xlorlash uskunalarini o‘rnatish hamda inshootlar maydonlarini to‘sish, nazorat nazorati va ma’lumotlarni yig‘ish (SCADA) tizimini o‘rnatish, Geografik axborot tizimi (GIS) gidravlik modelini yaratish, aktivlarni boshqarish tizimini joriy etish, energiya auditi va O&M uskunalarini sotib olish orqali yaxshilash; to‘rtta shaharda loyiha doirasidagi jamoat joylarida hojatxona va qo‘l yuvish vositalarini taqdim etish orqali WASH+H dasturini amalga oshiradi; to‘rtta shaharda qattiq chiqindilarni boshqarish xizmatlarini yaxshilaydi — yig‘ish uskunalari va chiqindi konteynerlarini taqdim etish, Yangier va Xovos shaharlarida jami 25 ta jamoat yig‘ish punktlarini qurish, Xovosda umumiy uzatish stansiyasini qurish, barcha to‘rtta shaharda chiqindilarni minimallashtirish va qayta ishlash bo‘yicha jamoatchilikni xabardor qilish kampaniyasini amalga oshirish.

3-natija. Shahar boshqaruvi, institutsional salohiyat va turmush darajasini qo‘llab-quvvatlash kuchaytirildi. Loyiha to‘rtta loyiha shahrida barqarorlikni, operatsion samaradorlikni va xizmatlarni ko‘rsatishni yaxshilash uchun tizimli salohiyatni rivojlantirish dasturini taqdim etadi. To‘rtta shahar hokimiyati strategik rivojlanishni rejalashtirish va budjetlashtirish, shahar moliyasi, aktivlarni boshqarish, O&M, elektron boshqaruv, fuqarolar ishtiroki va xususiy sektor hamkorligi hamda turmush darajasini oshirish dasturlarini o‘z ichiga olgan integratsiyalashgan shaharsozlik bo‘yicha keng qamrovli treninglardan o‘tadi.

 

2. LOYIHALARNING HOLATI

A. XOVOS VA YaNGIER ShAHARLARI

1-kichik loyiha (IUDP/HAV/URO1): Xovos tumanida 6 gektarlik jamoat bog‘i va 1100 m² ikki qavatli o‘quv/jamoat markazi. Ijtimoiy ekspertiza 2022 yil avgustda tayyorlangan, salbiy ta’sir yo‘q (davlat zaxira yerlari). Ushbu qisqa loyiha Xovosning butun aholisiga (28 400 kishi) foyda keltiradi. Pudratchi — «Qurilish Ko‘chma Kolonna 017» MChJ, shartnoma 2024 yil 19 martda imzolangan. Qurilish 2024 yil iyunda boshlangan. Asosiy qurilish ishlari yakunlangan, montaj ishlari olib borilmoqda. Shartnoma 2026 yil sentabrgacha uzaytirilgan.

2- kichik loyiha (IUDP/YH/SWM03): Yangier va Xovosda 24 ta chiqindi yig‘ish punkti (Yangierda 18 ta, Xovosda 6 ta). Salbiy ta’sir yo‘q. Biroq ishlar hajmini qayta ko‘rib chiqish tufayli amalga oshirish to‘xtatilgan — qurilish o‘rniga elektr chiqindi yig‘ish mashinalarini sotib olish taklif qilingan.

3- kichik loyiha (IUDP/HAV/SWM01): Xovosda chiqindini qayta yuklash stansiyasi. Salbiy ta’sir yo‘q. 2026 yil 7 aprelda OTB elektr chiqindi yig‘ish mashinalarini sotib olish uchun «E’tirozsiz xat» chiqargan. Hozirda ishlar to‘xtatilgan.

 

B. JIZZAX ShAHRI

4- kichik loyiha (IUDP/DJZ/URO2): Ittifoq, Do‘stlik, Yoshlik mahallalarida aqlli suv va kanalizatsiya pilot sifatida o‘rnatish. 4,29 km suv tarmog‘ini rekonstruksiya qilish (Ittifoq), 16,69 km suv tarmog‘i qurish (Do‘stlik), 14,13 km kanalizatsiya (Do‘stlik). 6 ta DMA yaratish. 4376 xonadonga foyda (Ittifoqda 2620 ta, Do‘stlikda 704 ta, Yoshlikda 1052 ta). Salbiy ta’sir yo‘q. Pudratchi — «JJV Samarqand Oʻzbekgazsuv Qurilish» MChJ va «Ak-jol» MChJ, shartnoma 2025 yil 2 aprelda. Mobilizatsiya 2025 yil mayda boshlangan. Quvurlar va kanalizatsiya 2026 yil II chorak oxiriga, ichki yo‘llar 2026 yil oxiriga rejalashtirilgan.

5- kichik loyiha (IUDP/DJZ/URO3): Uchta mahallada hududiy shaharsozlikni yaxshilash. Ko‘cha yo‘laklari (Ittifoqda 7,3 km; Do‘stlikda 19,5 km; Yoshlikda 2,5 km), jamoat ochiq maydonlari (4,5 ga), bolalar maydonchalari, sport inshootlari, avtobus bekati. 5032 xonadonga foyda (Ittifoqda 3050 ta, Do‘stlikda 890 ta, Yoshlikda 1092 ta). Salbiy ta’sir yo‘q. Pudratchi — «CEM-SEL» va «ONURPLAS» (Turkiya) konsorsiumi, shartnoma 2024 yil 23 iyulda. Ishlar 2024 yil avgustda boshlangan. Asosiy ishlar yakunlangan, montaj va quduq qazish ishlari davom etmoqda. Shartnoma 2026 yil sentabrgacha uzaytirilgan.

6- kichik loyiha (IUDP/DJZ/WS01): Jizzax shahri ommaviy suv ta’minoti tizimini takomillashtirish. 12,5 km magistral suv quvuri (Ø600-700 mm). Asosiy qurilish yakunlangan, montaj ishlari tugallangan. Ob’ektni davlat tomonidan qabul qilish 2026 yil fevralda yakunlangan. Ijtimoiy himoya nuqtai nazaridan loyiha muvaffaqiyatli yakunlangan.

7- kichik loyiha (IUDP/DJZ/WS02): Jizzaxda suv ta’minoti tizimini modernizatsiya qilish. 22,2 km uzunlikdagi Ø160-710 mm diametrli 5,21 km taqsimlash quvurlari, 15 ta bosim regulyatori, 22 ta havo klapani, SCADA, 72 ta aqlli suv hisoblagichi, GIS, aktivlarni boshqarish tizimi, energiya auditi, O&M uskunalari. Salbiy ta’sir yo‘q. Pudratchi — «Faysel Consortium» va «Faysel Construction LLC», shartnoma 2024 yil 26 aprelda. Ishlar 2024 yil avgustda boshlangan. Quvurlarni ulash ishlari olib borilmoqda. 2026 yil avgustda yakunlanishi rejalashtirilgan.

8- kichik loyiha (IUDP/DJZ/WS03): Jizzaxda COVID-19 gigiena choralari — 5 ta hojatxona (3-4 o‘rindiqli, shu jumladan, harakatlanish imkoniyati cheklangan odamlar uchun bitta kirish imkoniyati). Salbiy ta’sir yo‘q. Tender vaqtincha to‘xtatilgan — smeta qiymatini yangilash zarurati tufayli.

 

S. XIVA ShAHRI

9- kichik loyiha (IUDP/KHI/URO4): Raqamli muzeyli yangi tashrif markazi. OTB missiyasi davomida joylashuv o‘zgartirilgan (2024 yil 11-12 oktabr). Yangi joy — xususiy yer foydalanuvchilardan ozod davlat yeri. Maydon 2 barobar kichikroq, loyiha o‘zgartiriladi. Yangi dizayn kompaniyasini yollash uchun tender e’lon qilingan. Salbiy ta’sirlar qayta baholanadi, SDDR tayyorlanadi.

10- kichik loyiha (IUDP/KHI/URO5): Xivada Yangi Polvon kanali bo‘yida 2,4 km yashil yo‘l. Velosiped/piyoda yo‘llari, yashil maydon, ko‘cha mebellari, belgilar, sport maydonchalari, 2 ta piyoda ko‘prigi. 2026 yil mayda OTB missiyasi davomida ayrim qismlarda mavjud yaxshilanishlar aniqlangan — ijtimoiy jihatlar qayta ko‘rib chiqiladi. Ishlar to‘xtatilgan, yangi TOR ishlab chiqilgan, tender boshlangan.

 

D. XIVA, JIZZAX, YaNGIER VA XOVOS (4 TA ShAHAR)

11- kichik loyiha (IUDP/ALL/SWM02): Chiqindi yig‘ish tizimlarini modernizatsiya qilish - 1100 litrli konteynerlar (Xiva 38, Jizzax 679, Xovos 814, Yangier 696), vakuum supurgi va siquvchi yuk mashinalari, 7 ta chiqindi yig‘ish mashinasi (Jizzax 20, Xiva 15, Xovos 17, Yangier 5). Salbiy ta’sir yo‘q. Ishlar hajmi qayta ko‘rib chiqilishi tufayli to‘xtatilgan — elektr chiqindi yig‘ish mashinalarini sotib olish taklif qilingan. 2026 yil 7 aprelda OTB «E’tirozsiz xat» chiqargan.

12- kichik loyiha (IUDP/Cons/UGISC): Shahar boshqaruvi va institutsional mustahkamlash bo‘yicha maslahatchi. Treninglar: shahar boshqaruvi, moliyaviy boshqaruv, IT elektron boshqaruv, shaharsozlikni rejalashtirish, davlat mulkini boshqarish, muzey operatsion trening, fuqarolar hisobot kartalari, moliyaviy resurslarni safarbar qilish, DxH strategiyalari, aktivlarni boshqarish. Salbiy ta’sir yo‘q, SDDR tayyorlanmaydi. Tender oldi ish xujjatlarini tayyorlash ishlari olib borilmoqda.

13- kichik loyiha (IUDP/Cons/PMSC): Loyiha boshqaruvi va nazorati bo‘yicha maslahatchi. Qurilish nazorati, sifat, muddat, budjet, OTB xavfsizlik talablariga muvofiqlik. Tender 2024 yil dekabrda e’lon qilingan, 8 ta kompaniya ishtirok etgan. 2025 yil mayda baholash to‘xtatilgan. GRP OTBga individual maslahatchilarni yollash taklifini yuborgan. Jizzax va Xovosda qurilish nazorati uchun individual maslahatchilar bilan shartnomalar imzolangan. Ijtimoiy va gender masalalari bo‘yicha individual maslahatchini yollash 2026 yil I chorakda rejalashtirilgan. 2026 yil martdan Isokulov Sanjar Jizzax/Xovos mintaqasi uchun mintaqaviy individual maslahatchi-sotsiolog sifatida qabul qilingan.

 

3. XIMOYa ChORALARIGA MUVOFIQLIK

3.1. Loyiha boshqaruvi qo‘llanmasiga (LMA) riyoya qilish. Majburiy ko‘chirish (B toifa) — 6-kichik loyiha (IUDP/DJZ/WS01) uchun LARP tayyorlangan va amalga oshirilgan. Barcha kompensatsiyalar to‘langan, hisobotlar OTB tomonidan tasdiqlangan.

3.2. Kredit shartnomasining ijtimoiy himoya shartnomalariga riyoya qilish. Barcha talablar bajarilmoqda — yer sotib olish, majburiy ko‘chirish, mahalliy xalqlar (C toifa, ta’sir yo‘q), mehnat standartlari, gender va rivojlanish. GAP amalga oshirilmoqda, yarim yillik hisobotlar taqdim etilmoqda.

 

4. XULOSA VA KEYINGI HISOBOT DAVRI UChUN REJALAR

Hisobot davrida ijtimoiy himoya choralarini amalga oshirish qoniqarli darajada saqlanib qoldi. Loyihani amalga oshirish umuman olganda OTBning Xavfsizlik siyosati bayonoti (2009) talablariga muvofiqligicha qolmoqda. Majburiy ko‘chirish, jismoniy ko‘chish, iqtisodiy ko‘chish, kirish cheklovlari yoki boshqa kutilmagan ijtimoiy himoya choralari aniqlanmadi. Manfaatdor tomonlar bilan maslahatlashuvlar faol loyiha maydonlarida davom etdi, shikoyatlarni ko‘rib chiqish mexanizmi ishlamoqda va ta’sirlangan shaxslar hamda mahalliy jamoalar uchun ochiq. Hisobot davrida yer sotib olish, kompensatsiya, turmush tarziga ta’sir, mehnat muammolari yoki boshqa ijtimoiy himoya masalalari bilan bog‘liq hech qanday shikoyatlar kelib tushmadi.

Keyingi hisobot davrida rejalashtirilgan:

• 9 (IUDP/KHI/URO4) va 10 (IUDP/KHI/URO5) kichik loyihalari uchun dastlabki ijtimoiy skrining va ijtimoiy tekshiruvni o‘tkazish, zarur himoya hujjatlarini tayyorlash.
• 8-qisqa loyiha (IUDP/DJZ/WS03) uchun yangilangan xarajatlar smetasini ko‘rib chiqish — mavjud SDDR amal qilishini tasdiqlash yoki qo‘shimcha himoya choralarini ko‘rib chiqish.
• Qurilish maydonlarini muntazam monitoring qilish, mahalliy jamoalar bilan maslahatlashuvlarni davom ettirish, har qanday ijtimoiy himoya masalalari yoki shikoyatlarni tezda hal qilish.