Samarqand viloyati Urgut tumani hokimligi

SUD TIZIMIDA KOMPLAENS NAZORATNING JORIY ETILISHI — ODIL SUDLOVNI TA’MINLASH VA JAMOATCHILIK ISHONCHINI MUSTAHKAMLASHNING MUHIM KAFOLATI. Mamlakatimizda so‘nggi yillarda sud-huquq sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar huquq ustuvorligini ta’minlash, inson huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilish hamda sud hokimiyatining mustaqilligini mustahkamlashga qaratilgan izchil siyosatning amaliy ifodasi bo‘lib xizmat qilmoqda. Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi doirasida sudlarning haqiqiy adolat qo‘rg‘oniga aylanishi, aholining sudlarga bo‘lgan ishonchini oshirish va korrupsiyaning har qanday ko‘rinishlariga qarshi murosasiz muhitni shakllantirish davlat siyosatining ustuvor vazifalari sifatida belgilangan. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 8-iyundagi “Sudlarda komplaens nazorat tizimi samaradorligini oshirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF–106-son Farmoni ana shu maqsadlarga erishish yo‘lidagi navbatdagi muhim qadam bo‘ldi. Mazkur hujjat nafaqat sud tizimida korrupsiyaga qarshi kurashishning yangi mexanizmlarini joriy etadi, balki sudlar faoliyatining ochiqligi, hisobdorligi va samaradorligini ta’minlashga xizmat qiluvchi mutlaqo yangi institutsional yondashuvni shakllantiradi. Ta’kidlash joizki, so‘nggi yillarda sud tizimida keng qamrovli o‘zgarishlar amalga oshirildi. Sudyalarni tayinlash va faoliyatini baholashning yangi tartiblari joriy etildi, Sudyalar oliy kengashining vakolatlari kengaytirildi, sud qarorlarining ochiqligi ta’minlandi, sud majlislarini audioyozuv va videoyozuv qilish amaliyoti yo‘lga qo‘yildi, ishlarni avtomatik taqsimlash tizimi joriy qilindi. Natijada sud hokimiyatining mustaqilligini ta’minlash va fuqarolarning odil sudlovga bo‘lgan huquqini kafolatlash borasida muhim natijalarga erishildi. Biroq xalqaro tajriba shuni ko‘rsatmoqdaki, sud tizimida korrupsiya xavfini kamaytirish faqat jazo choralari bilan emas, balki samarali profilaktika, ichki nazorat va institutsional mexanizmlarni joriy etish orqali ta’minlanadi. Shu nuqtayi nazardan mazkur Farmon sud tizimida korrupsiyaga qarshi kurashishning yangi bosqichini boshlab bermoqda. Hujjatning eng muhim yangiliklaridan biri sud apparati xodimlari faoliyatida korrupsiyaning oldini olishga ixtisoslashgan Komplaens nazorat xizmatining tashkil etilishidir. Xalqaro amaliyotda komplaens tizimi tashkilot faoliyatining qonunchilik, etika va halollik standartlariga muvofiqligini ta’minlashning eng samarali vositalaridan biri sifatida qaraladi. Uning asosiy vazifasi huquqbuzarlik sodir etilganidan keyin chora ko‘rish emas, balki xavf-xatarlarni oldindan aniqlash va ularni keltirib chiqaruvchi sabablarni bartaraf etishdan iborat. Farmon bilan Komplaens nazorat xizmatiga korrupsiyaviy xavf-xatarlarni baholash, manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash, kadrlar bilan ishlash jarayonlarini nazorat qilish, kasb etikasi qoidalariga rioya etilishini monitoring qilish, korrupsiya haqida xabar beruvchilarni himoya qilish va rag‘batlantirish kabi muhim vazifalar yuklatilmoqda. Bu esa korrupsiyaga qarshi kurashish sohasida reaktiv yondashuvdan profilaktik va tizimli yondashuvga o‘tilayotganini ko‘rsatadi. Farmonning yana bir muhim jihati sud tizimida meritokratiya tamoyillarini yanada kuchaytirishga qaratilganidir. Davlat xizmatining zamonaviy modelida lavozimga tayinlash yoki xizmat bo‘yicha o‘sishning asosiy mezoni shaxsning bilim va salohiyati, kasbiy mahorati hamda halolligi hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan sud apparatiga kadrlarni jalb qilish jarayonining ochiq tanlov asosida tashkil etilishi, nomzodlarning shaxsiy va kasbiy fazilatlarini baholashning zamonaviy mexanizmlari joriy etilishi muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, “vacancy.sud.uz” portali va “SudHR” elektron platformasining ishga tushirilishi inson resurslarini boshqarish sohasida yangi bosqichni boshlab beradi. Bu tizimlar kadrlarni saralash, baholash va ishga qabul qilish jarayonlarini raqamlashtirish orqali inson omilini kamaytirishga, tanish-bilishchilik va subyektiv qarorlarning oldini olishga xizmat qiladi. Farmonda sudyalar va sud apparati xodimlarining daromadlari hamda mol-mulkini deklaratsiya qilish tizimini joriy etish masalasiga ham alohida e’tibor qaratilgan. Bugungi kunda moliyaviy deklaratsiya instituti ko‘plab davlatlarda davlat xizmatchilari faoliyatining shaffofligini ta’minlashning muhim vositasi sifatida qo‘llaniladi. Mazkur tizim manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash, noqonuniy boyish holatlarining oldini olish va davlat xizmatida halollik tamoyillarini qaror toptirishga xizmat qiladi. E’tiborli jihati shundaki, deklaratsiya qilish faqat sudyalar va xodimlarni emas, balki ularning turmush o‘rtog‘i hamda voyaga yetmagan farzandlarining moliyaviy holati haqidagi ma’lumotlarni ham qamrab oladi. Bu esa korrupsiyaviy xavflarni bartaraf etish bo‘yicha xalqaro standartlarga mos keladigan keng qamrovli mexanizmni shakllantirish imkonini beradi. Mazkur Farmonda raqamlashtirish masalalariga ham katta e’tibor qaratilgan. Bugungi kunda raqamli texnologiyalar korrupsiyaga qarshi kurashishning eng samarali vositalaridan biri hisoblanadi. Inson omilining qisqarishi, qaror qabul qilish jarayonlarining avtomatlashtirilishi va ma’lumotlar tahlilining elektron shaklda amalga oshirilishi xavf-xatarlarni sezilarli darajada kamaytiradi. Shu maqsadda korrupsiyaviy xavf-xatarlarni boshqarish elektron tizimini yaratish va yuqori xavfli funksiyalarni raqamlashtirish vazifalarining belgilanishi muhim ahamiyat kasb etadi. Farmonda belgilangan chora-tadbirlar faqat tashkiliy o‘zgarishlar bilan cheklanib qolmaydi. Ularda sud tizimi xodimlarining huquqiy madaniyati va kasbiy mas’uliyatini oshirish masalalari ham muhim o‘rin egallaydi. Sudyalar va sud apparati xodimlarining muntazam ravishda korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha o‘quv kurslarida malaka oshirishi, real hayotiy holatlar asosida o‘quv modullarining joriy etilishi sohada halollik muhitini yanada mustahkamlashga xizmat qiladi. Ta’kidlash joizki, mazkur Farmonning ahamiyati uning alohida chora-tadbirlarida emas, balki sud tizimida halollik, shaffoflik va hisobdorlikning yaxlit ekotizimini shakllantirishga qaratilganida namoyon bo‘ladi. Komplaens nazorat xizmati, deklaratsiya tizimi, raqamlashtirish, meritokratik kadrlar siyosati va korrupsiyaga qarshi ta’lim kabi mexanizmlar bir-biri bilan uzviy bog‘liq holda ishlagandagina kutilgan natijaga erishish mumkin. Xulosa qilib aytganda, Prezidentning mazkur Farmoni sud-huquq sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarning mantiqiy davomi bo‘lib, sud tizimida korrupsiyaga qarshi kurashishning mutlaqo yangi institutsional modelini shakllantirishga xizmat qiladi. Eng muhimi, mazkur hujjat sudlarning jamiyat oldidagi ochiqligi va hisobdorligini oshirish, aholining sud hokimiyatiga bo‘lgan ishonchini mustahkamlash hamda odil sudlovning konstitutsiyaviy kafolatlarini yanada kuchaytirishga qaratilgan. Shubhasiz, Farmonda nazarda tutilgan vazifalarning to‘liq va sifatli amalga oshirilishi Yangi O‘zbekistonda halollik, adolat va qonun ustuvorligi tamoyillariga asoslangan zamonaviy sud tizimini barpo etish yo‘lidagi muhim qadamlardan biri bo‘lib xizmat qiladi. S. Chuliyev, S. Davronov Samarqand tumanlararo iqtisodiy sudining sudyalari