Vaqtinchalik mehnatga qobiliyatsizlik davri uchun to‘lovlarning yangi tartibi

Xodimning kasallanishi yoki boshqa uzrli sabablarga ko‘ra vaqtincha mehnatga qobiliyatsiz bo‘lib qolishi uning mehnat faoliyatida uchrashi mumkin bo‘lgan holatlardan biridir. Bunday vaziyatda xodimni ijtimoiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash, uning daromadlarini qisman qoplash hamda mehnat huquqlarini kafolatlash muhim ahamiyatga ega.

2026-yil 1-iyuldan boshlab vaqtinchalik mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasini tayinlash va to‘lashning yangi tartibi joriy etildi. Ushbu tartib davlat organlari va tashkilotlarida mehnat shartnomasi asosida faoliyat yuritayotgan xodimlarga ham tatbiq etilib, kasallik sababli ishga chiqilmagan davr uchun nafaqa to‘lash mexanizmini yanada takomillashtirishga qaratilgan.

Yangi tizimning muhim jihati shundaki, vaqtinchalik mehnatga qobiliyatsizlik davri uchun to‘lovlarni amalga oshirishda ish beruvchi hamda Davlat ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasining vazifalari aniq belgilab berildi. Endilikda xodim kasallangan taqdirda nafaqa qanday tartibda, kim tomonidan va qancha miqdorda to‘lanishi belgilangan qoidalar asosida amalga oshiriladi.

Unga ko‘ra, bir kalendar yilidagi mehnatga qobiliyatsizlik davrining dastlabki 5 kuni uchun nafaqani ish beruvchi to‘laydi. Mehnatga qobiliyatsizlikning oltinchi kunidan boshlab esa to‘lovlar Davlat ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi tomonidan amalga oshiriladi.

Mazkur tartib xodimning kasallik sababli ishga chiqmagan davrida ijtimoiy himoyasini ta’minlash bilan birga, nafaqalarni to‘lash mexanizmini yanada tizimlashtirishga qaratilgan.

Yangi tizimda xodimning rasmiy bandligi va sug‘urta stajiga ega bo‘lishi muhim

Mehnat shartnomasi asosida ishlaydigan xodimlar davlat ijtimoiy sug‘urtasi bilan majburiy tartibda qamrab olinadi. Shu sababli davlat organlarida mehnat shartnomasi asosida faoliyat yuritayotgan xodimlar ham belgilangan talablarga javob bergan taqdirda vaqtinchalik mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasini olishlari mumkin.

Bunda nafaqa olishning asosiy shartlaridan biri — kamida 6 oylik sug‘urta stajiga ega bo‘lishdir.

Yangi tartibga ko‘ra, nafaqa miqdori sug‘urta stajiga qarab belgilanadi:

• 6 oydan 8 yilgacha sug‘urta stajiga ega bo‘lgan xodimga — o‘rtacha ish haqining 60 foizi;
• 8 yil va undan ortiq sug‘urta stajiga ega bo‘lgan xodimga — o‘rtacha ish haqining 80 foizi miqdorida nafaqa to‘lanadi.

Shu bilan birga, ayrim ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalar uchun qo‘shimcha kafolatlar ham belgilangan. Jumladan, I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar, qaramog‘ida 18 yoshga to‘lmagan to‘rt yoki undan ortiq farzandi bo‘lganlar hamda farzandlaridan kamida biri nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun nafaqa miqdori 20 foizga oshiriladi.

• 1–15-sanalarda tayinlangan nafaqalar — shu oyning 25-sanasigacha;
• 16–31-sanalarda tayinlangan nafaqalar — keyingi oyning 10-sanasigacha moliyalashtiriladi.

Qaysi davrlar uchun nafaqa to‘lanmaydi?

Vaqtinchalik mehnatga qobiliyatsizlik quyidagi davrlarga to‘g‘ri kelsa, ushbu davr uchun nafaqa to‘lanmaydi:

• ish haqi saqlanmaydigan ta’til;
• ish haqi to‘liq bo‘lmagan holda saqlanadigan ta’til;
• bolani parvarishlash ta’tili;
• harbiy o‘quv yoki tekshiruv yig‘ini;
• ishlab chiqarishdan ajralmagan holda o‘qish ta’tili.

Agar mehnatga qobiliyatsizlik ushbu davrdan keyin ham davom etsa, nafaqa xodim ishga chiqishi kerak bo‘lgan kundan boshlab to‘lanadi.

Kasallik bo‘yicha vaqtinchalik mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi bir kalendar yilida jami 182 kungacha bo‘lgan davr uchun to‘lanadi.

Bundan tashqari, ayrim hollarda farzandni parvarishlash bilan bog‘liq mehnatga qobiliyatsizlik davri uchun qo‘shimcha kunlar belgilanadi. Masalan, 14 yoshgacha bo‘lgan farzandni parvarishlash uchun qo‘shimcha 20 kalendar kun, 16 yoshgacha nogironligi bo‘lgan farzandni parvarishlash uchun esa qo‘shimcha 40 kalendar kun nazarda tutilgan.

Nafaqani tayinlash va to‘lash jarayoni elektron shaklda amalga oshiriladi.

Shu bilan birga, ish beruvchi tomonidan xodimning mehnat faoliyati, mehnat shartnomasi va boshqa zarur ma’lumotlarning tegishli axborot tizimlariga o‘z vaqtida va to‘g‘ri kiritilishi muhim. Chunki ma’lumotlarning kechiktirib yoki noto‘g‘ri kiritilishi nafaqaning noto‘g‘ri hisoblanishiga yoki uni tayinlashda muammolar yuzaga kelishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Yangi tartib kasallik nafaqasini tayinlash va to‘lash tizimini yanada shaffof, qulay va adolatli qilish, fuqarolarga xizmatlarni tezkor hamda zamonaviy shaklda ko‘rsatishga qaratilgan.

Taxtako‘pir tumani yuridik xizmat ko‘rsatish markazi
bosh yuriskonsulti D.A. Shaxanov