Intensiv sanoatlashgan bogʻlarni koʻpaytirish choralari belgilandi

Mamlakatimizda meva-sabzavotchilikni rivojlantirish, eksportbop mahsulotlar yetishtirish va qishloq aholisini daromadli qilish boʻyicha izchil ishlar amalga oshirilmoqda. Bugungi kunda yurtimizda 572,6 ming gektar bogʻ va tokzor mavjud boʻlib, ular yiliga 1 milliard dollarlik eksportni taʼminlamoqda, 882 ming nafar aholining daromad manbaiga aylangan.

Shu bilan birga, yer va suv resurslari cheklangan hozirgi sharoitda sohadagi oʻsishni faqat maydonlarni kengaytirish hisobidan emas, balki har bir gektardan olinadigan hosildorlik va daromadni oshirish orqali taʼminlash zarurligi taʼkidlandi. Oʻzbekiston 2030-yilga qadar oziq-ovqat mahsulotlari eksportini 10 milliard dollarga yetkazishni maqsad qilgan. Bunda intensiv, sanoatlashgan bogʻdorchilikni kengaytirish muhim omil boʻladi.

Yigʻilishda mavjud bogʻ va tokzorlar holati tahlil qilindi. Hozirda 61 ming gektar eskirgan va 18 ming gektar yaroqsiz bogʻlarni yangilash zarur. Ayrim hududlarda bunday maydonlardan gektariga bor-yoʻgʻi 5 tonna hosil olinmoqda, yillik daromad esa 10 million soʻmga ham yetmayapti.

Misol uchun, Pop tumanida 1 ming 200 gektar eski va yaroqsiz bogʻlar mavjud. Agar ular oʻrnida eksportbop navlar ekilib, quritish, saralash va qadoqlash boʻyicha agrologistika markazlari tashkil etilsa, hosildorlik va daromadni bir necha barobar oshirish mumkin. Mazkur tumanda 84 gektarda barpo etilgan eksportbop gilos bogʻi tajribasi ham intensiv bogʻdorchilikning amaliy natijasini koʻrsatmoqda. Hali toʻliq hosilga kirmagan yosh koʻchatlardan ham gektariga 7 tonnadan hosil olinib, bir kilogramm mahsulot 8 dollardan eksport qilinmoqda.

Shu bois, eski va yaroqsiz bogʻlar bilan ishlash boʻyicha yangi tartib joriy etish taklif qilindi. Bu jarayonda Agrosanoatni rivojlantirish agentligi bogʻ va tokzorlarni yaroqsiz deb topish, sanoatlashgan bogʻlar barpo etish yoki haydaladigan yerlar toifasiga oʻtkazish boʻyicha xulosa beradi. 12 oy davomida sanoatlashgan bogʻ barpo etilmagan maydonlar uchun yer va suv soligʻi stavkasini oshirish, bu holat yana 12 oy davom etsa, suvdan foydalanishni cheklash taklif etildi.

Prezidentimiz yerdan samarali foydalanish ustidan nazoratni raqamlashtirish zarurligini taʼkidladi. Eskirgan va yangi sanoatlashgan bogʻlar holatini kosmik tasvirlar orqali monitoring qilish boʻyicha axborot tizimini ishga tushirish topshirildi.

Tomorqa va dehqon xoʻjaliklaridagi eski bogʻlarni yangilash ham eʼtibordan chetda qolmasligi kerakligi koʻrsatib oʻtildi. Buning uchun mahalla bankiri orqali aholiga 50 donagacha koʻchat yoki 2 million soʻmgacha qarz berish, dehqon xoʻjaliklariga esa eskirgan bogʻlarni yangilash uchun 150 million soʻmgacha kredit ajratish taklif qilindi.

2026-2028-yillarda 168 ming gektar sanoatlashgan bogʻ va tokzorlar tashkil etish rejalashtirilgan. Buning hisobiga 2 milliard dollar investitsiya jalb qilinib, 258 mingta ish oʻrni yaratilishi kutilmoqda.

Bunday loyihalarni moliyalashtirish va amaliy qoʻllab-quvvatlash uchun 9 ta tijorat banki hududlarga biriktiriladi. Ular sanoatlashgan bogʻlarni tadbirkorlarga tayyor holda topshirish bilan birga ikki yil davomida agrotexnik, moliyaviy va tashkiliy jihatdan kuzatib boradi.

Yigʻilishda intensiv bogʻ tashkil qilmoqchi boʻlgan tadbirkorlarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha alohida tizim joriy etilishi belgilandi. Joylardagi “Agrostar” kompaniyalari tadbirkorlar bilan ulushdorlik asosida hamkorlik qiladi. Bunda “Agrostar” kompaniyalari ustav kapitalining 50 foizigacha qismida pul mablagʻi bilan, tadbirkor esa yer uchastkasiga boʻlgan ijara huquqi bilan ishtirok etadi.

Tadbirkorlarga “Agrostar” kompaniyasi ulushini qayta baholamasdan 7 yil ichida boʻlib-boʻlib sotib olish huquqi beriladi. Bu tizim eski bogʻ egalarini ham manfaatdor qiladi: ular yangilangan bogʻlardan orttirgan daromadi hisobidan ulushni bosqichma-bosqich sotib olib, keyinchalik intensiv bogʻga toʻliq egalik qilishi mumkin boʻladi.

Bunday loyihalarga banklar tomonidan har bir gektar uchun 120 million so‘mgacha kredit ajratiladi. Kredit vaqtida qaytarilsa, foiz stavkasining yarmi kompensatsiya qilinadi. Shuningdek, sanoatlashgan bogʻlarning parvarishlash xarajatlari uchun 3 yil davomida har gektarga 5 million soʻmdan subsidiya beriladi.

Suv tejovchi texnologiyalar, mevali koʻchat va qishloq xoʻjaligi texnikasini xarid qilish uchun tadbirkorlar islom moliyasi xizmatlaridan foydalanishi mumkin boʻladi.

Prezidentimiz yigʻilishda soʻzga chiqqan tadbirkorlarning fikr-mulohazalarini tingladi. Ularning yetishtirilgan yoki import qilingan mevali koʻchatlar va payvandtaglar uchun qoʻshilgan qiymat soligʻini nol stavkada qoʻllash, suv tejovchi texnologiyalar oʻrnatilgan sanoatlashgan bogʻlarda quduqlardan olinadigan suv uchun soliqni 5 yil muddatga 1 soʻm etib belgilash haqidagi takliflarini maʼqulladi.

Mutasaddilarga eski va samarasiz bogʻlarni yangilash, sanoatlashgan bogʻlar boʻyicha aniq loyihalarni shakllantirish, banklar, hokimliklar va tadbirkorlar hamkorligini tizimli yoʻlga qoʻyish, har bir hududda eksportbop navlar, agrologistika va qayta ishlash quvvatlarini rivojlantirish yuzasidan topshiriqlar berildi.