O‘zbekiston Respublikasi Millatlararo munosabatlar va xorijdagi vatandoshlar masalalari bo‘yicha qo‘mitasi

Ko‘hna va saxovatli zaminimizda necha asrlar davomida turli millat va elat, madaniyat va din vakillari tinch-totuv yashab kelmoqda. Mehmondo‘stlik, mehr-oqibat, saxovatpeshalik, chinakam bag‘rikenglik xalqimizga xos fazilatlardir. Qadim-qadimdan Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekiston hududi ko‘p millatli bo‘lib, bu yerda turli millat, til, madaniyat va din vakillari doimo tinch-totuv yashab kelgan.
Har bir xalqning baxtu saodati, farovonligi xalqparvar, adolatli, fidoyi insonlar yetakchisiga bog‘liq. Bugun xalqimiz mamlakatimiz Prezidenti timsolida ana shunday kuchli milliy liderni ko‘rmoqda.
Yangi O‘zbekiston kelgusi yillarda Prezidentimiz rahnamoligida ilm-fan, ta’lim, ma’naviyat va ma’rifat yuksak rivojlangan, nafaqat Sharqqa, balki butun dunyoga aql nurini taratgan yurtga aylanishiga ishonaman.
Davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev tomonidan millatlararo munosabatlarni mustahkamlash, mamlakatimizdagi barcha millat va elatlarning tillari, madaniyati va an’analarini asrab-avaylash va rivojlantirishga katta e’tibor qaratilayotgani butun yurtimiz ahli tomonidan yuksak qadrlanmoqda. Qo‘shni davlatlar bilan ochiq chegaralar ijodkor ziyolilarni yanada yaqinlashtirdi, do‘stona rishtalari mustahkamlandi.
O‘zbek va qozoq xalqlari o‘rtasidagi do‘stona munosabatlar chuqur tarixiy ildizlarga ega bo‘lib, ko‘p asrlik madaniy-ma’naviy qadriyatlar va an’analarga asoslanadi. Bugungi kunda bu ko‘p yillik va yaqin aloqalar ikki davlat o‘rtasidagi mustahkam ishonch va yuksak hurmatga asoslangan o‘zaro manfaatli va samarali hamkorlikni rivojlantirish uchun mustahkam poydevor bo‘lmoqda.
Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasining Millatlararo munosabatlar va xorijdagi vatandoshlar masalalari qo‘mitasi O‘zbekistonda millatlararo munosabatlarni, xorijiy davlatlar va xorijdagi vatandoshlar bilan do‘stona munosabatlarni mustahkamlashga qaratilgan yagona davlat siyosatining amalga oshirilishini ta’minlovchi davlat organi hisoblanadi.
Bugun O‘zbekiston xalqlarining etnik va madaniy xilma-xilligi mustaqillikning asosiy yutuqlaridan biri, biz ko‘z qorachig‘idek asrab-avaylaydigan bebaho boylik sanaladi. Mamlakatimizda 130 ga yaqin millat va elat vakillari bir oiladek istiqomat qiladi. 16 ta konfessiyaning diniy tashkilotlari oʻz faoliyatini erkin amalga oshiradi. Xalq taʼlimi muassasalarida taʼlim 7 tilda olib boriladi. Respublikadagi 10 ming umumiy oʻrta taʼlim maktabining 3 mingga yaqini qoraqalpoq, qozoq, qirgʻiz, tojik, turkman va rus tillarida (850 mingdan ortiq oʻquvchi) taʼlim beradi.
Ulug‘bek iqtidorli yoshlarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi tomonidan Markaziy Osiyo xalqlari, jumladan, o‘zbek, qozoq, turkman, qirg‘iz va tojik xalqlarining buyuk mutafakkirlari: Alisher Navoiy, Abay Kunanboyev, Chingiz Makkul Aitmantov, Abduraxat Maqtulmonov, Abduraxmon Aitmantov, Abduraxmon, shuningdek, O‘rta Osiyo xalqlarining tarjimai holi va ijodiy yo‘llarini o‘z ichiga olgan “Do‘stlik xammasi” kitobi ilk bor ikki tilda – asl va o‘zbek tillarida nashr etildi. maqol va hikmatli so'zlar.
“Do‘stlik xammasi” to‘plamining nomi O‘rta Osiyo xalqlari uchun umumiy bo‘lgan hamsachilik an’analarining davomiyligi namunasi bo‘lgan chuqur ma’noga ega. Hozirgi kunda ko‘pmillatli O‘zbekiston taraqqiyotida xalqlar o‘rtasidagi do‘stlik nihoyatda muhim. Xalqlar, millatlar va elatlar o‘rtasidagi do‘stlik mamlakatimizda ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashning muhim shartlaridan biridir.

Viloyatimizda yashab o‘tgan o‘zbek, tojik, turkman, qirg‘iz, qozoq xalqlariga mansub buyuk alloma va mutafakkirlarning bebaho merosi hozirgi zamonda ham o‘z ifodasini topmoqda. Shunday qilib, Navoiy, Bobur, Rudakiy, Maxtumquli, Abay, To‘qto‘g‘ul kabi buyuk shaxslar o‘z ijodi bilan nafaqat mintaqa xalqlarini, balki butun insoniyatni tinch-totuv, totuvlik, birodarlikka chorladi.
Qolaversa, insonning ruhini, xalqning o‘zini, demak, milliy o‘zligini shakllantiradigan faylasuf va shoirlar ham bor. Abay ulardan biri.
Abayning asosiy insonparvarlik an'analari - haqiqat, go'zallik va ezgulikka bo'lgan ichki moyilligi uning uchun inson birinchi o'rinda ekanligini ko'rsatadi. Abay uchun inson o'zboshimchalik bilan fikr yuritishning asosi va doirasi edi, chunki u insonni dunyoning markazi, yaratilish cho'qqisi, jamiyatning boshlanishi va manbai deb bilgan. Abay uni jonlantirish yo'llarini qidirdi, uni yaxshilikka olib kelishga harakat qildi, insonning axloqiy rivojlanishiga chaqirdi, uning kuchi va ehtimolligiga cheksiz ishondi.
Abay boshqa madaniyatlarning an'analarini to'g'ri va mukammal bilish, Rossiya va G'arb madaniyatiga ijobiy va manfaatdor munosabat, shu jumladan davlatning sharqiy va g'arbiy shamollar kesishmasida joylashishining ahamiyatini tan olishning namunasi edi. Axloqiy tizimi qozoq falsafiy tamoyilining timsolidir va ijodiy merosida voqelikni falsafiy idrok etishning sifat jihatidan yangi darajasi amalga oshgan Abay xalq tarixida birinchi marta Sharq va G‘arb g‘oyalari majmuasini ro‘yobga chiqardi va o‘zida mujassam etdi, shu orqali qozoqlarning ichki tafakkuri va ruhiy istaklarini shakllantirdi. Umuman olganda, uning bag'rikenglik ruhi bilan singib ketgan barcha asarlarida madaniyatlararo muloqot g'oyasi asosiy tezisdir.
Davlatimiz rahbarining 2018-yil 13-martdagi “Buyuk qozoq shoiri va mutafakkiri Abay Kunanboyev ijodiy merosini har tomonlama o‘rganish va targ‘ib etish to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq, Abayning “Tanlangan asarlari” kabi kitoblar, “O‘zbek-qozoq adabiy aloqalari” maqolalar to‘plami, “Qora so‘z” monografiyasi, “Ebaibai” ilmiy-tadqiqot kitobi, shuningdek, “Abay Kunanboyev” kitobi nashr etildi. o‘zbek tilida nashr etilgan. Bundan tashqari, “Abay so‘zi” hujjatli filmi suratga olindi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 13-martdagi “Buyuk qozoq shoiri va mutafakkiri Abay Kunanboyev ijodiy merosini har tomonlama o‘rganish va targ‘ib qilish to‘g‘risida”gi PQ-3598-son qaroriga muvofiq 2025-yil 9-avgustdagi Millatlararo munosabatlar va vatandoshlar qo‘mitasi O‘zbekiston Respublikasi Qozoq milliy markazi, O‘zbekiston Respublikasi Qozoq va vatandoshlar milliy markazi, Abroad shoir tavalludining 180 yilligiga bag‘ishlab bir qator madaniy-ma’rifiy tadbirlar tashkil etdi. Bu tadbirlar o‘zbek va qozoq xalqlari o‘rtasidagi do‘stlik, shuningdek, adabiy-madaniy aloqalarni yanada mustahkamlashga xizmat qildi.
Tadbirlar Toshkentdagi qozoq shoiri Abay Kunanboyev haykali poyiga gul qo‘yish marosimi bilan boshlandi. Marosimda Qozog‘istonning O‘zbekistondagi Favqulodda va muxtor elchisi, O‘zbekiston Respublikasi Millatlararo munosabatlar va xorijiy davlatlar bilan do‘stlik qo‘mitasi, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi rahbariyati va xodimlari, Qozog‘istondan kelgan mehmonlar, milliy madaniy markazlar raislari, do‘stlik jamiyatlari vakillari, faol yoshlar ishtirok etdi.
Kunning birinchi yarmida O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasida “Abay – qozoq va o‘zbek xalqlarining sevimli shoiri” mavzuida xalqaro anjuman bo‘lib o‘tdi. Tadbirda 150 dan ortiq kishi ishtirok etdi. Mamlakatimizda 813 mingdan ortiq qozoq millatiga mansub fuqarolar istiqomat qiladi, shundan 353 ming nafari Toshkent viloyatida, 295 ming nafari Qoraqalpog‘iston Respublikasida, 48 ming nafari Toshkent shahrida va 117 ming nafari respublikaning boshqa viloyatlarida istiqomat qiladi.
Ayni paytda Markaz Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Buxoro, Jizzax, Navoiy, Sirdaryo, Xorazm, Toshkent viloyatlari hamda Toshkent shahrida joylashgan qozoq milliy madaniy markazlari faoliyatini muvofiqlashtirib boradi. Markaz qardosh o‘zbek va qozoq xalqlari o‘rtasidagi azaliy do‘stlik va yaqin hamkorlikni yanada mustahkamlash, ular o‘rtasidagi ma’naviy-ma’rifiy aloqalarni rivojlantirish maqsadida turli tadbirlar o‘tkazib kelmoqda. Bu tadbirlar xalqlarimizning ezgu qadriyatlarini ulug‘lash, tili, madaniyati va milliy an’analarini targ‘ib etishga xizmat qilmoqda.
Hozirda respublikada 360 dan ortiq qozoq maktablari, oliy o‘quv yurtlarida kadrlar tayyorlash bo‘yicha 7 fakultet faoliyat ko‘rsatmoqda.
Ta’kidlash joizki, bugungi kunda mamlakatlar o‘rtasidagi aloqalar turli sohalarda mustahkamlanib bormoqda.
O‘ylaymanki, bunday tadbirlar “Xalq diplomatiyasi” mexanizmlari asosida xalqlar o‘rtasidagi aloqalarni yanada mustahkamlashga katta hissa qo‘shadi.
Ishonamanki, iliq va ishonchli uchrashuvlar mamlakatlarimiz o‘rtasidagi do‘stona munosabatlar rivojida yangi davr bo‘lib, munosabatlarimiz yildan-yilga mustahkamlanib boradi. 

Saodat Davlatova, tarix fanlari doktori, professor, O‘zbekiston Respublikasi Millatlararo munosabatlar va xorijdagi vatandoshlar qo‘mitasi bo‘lim mudiri
 

Manba