Oʻzbekiston Respublikasi davlat xaridlari sohasida shartnomalar tuzishdan oldin kontragentlarni tekshirish zarurati
2026-02-25 09:50:00 / Yangiliklar
Oʻzbekiston Respublikasi davlat xaridlari sohasida shartnomalar tuzishdan oldin kontragentlarni tekshirish zarurati
Oʻzbekiston Respublikasida davlat xaridlari davlat ehtiyojlarini ta’minlash va turli rivojlanish dasturlarini amalga oshirishda muhim oʻrin tutadi. Davlat buyurtmachilari uchun shartnoma tuzishdan oldin kontragentlarni tekshirish nafaqat zarur xavfsizlik chorasi, balki davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonun talabi hamdir. Ushbu maqolada davlat muassasalari faoliyatining me’yoriy-huquqiy asoslari va oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda kontragentlarni tekshirishning ahamiyati va xususiyatlarini koʻrib chiqamiz.
Oʻzbekistonda davlat xaridlari sohasidagi faoliyat "Davlat xaridlari toʻgʻrisida"gi qonun bilan tartibga solinadi. Bu qonun yetkazib beruvchilar, ijrochilar va pudratchilarni baholash hamda tanlash tartib-qoidalarini oʻtkazish majburiyatini yuklaydi. Qonun davlat xarajatlarining shaffofligini, samaradorligini va qonuniyligini ta’minlashga qaratilgan.
Xususan, qonunga koʻra, davlat buyurtmachilari kontragentlarni quyidagi yoʻnalishlar boʻyicha tekshirishlari shart:
- malaka talablariga mosligi,
- rad etish uchun asoslarning yoʻqligi (masalan, sud jarayonlarining mavjudligi, oldingi majburiyatlarni vijdonsizlik bilan bajarmaganlik),
- moliyaviy barqarorligi va toʻlovga qodirligi.
Davlat xaridlarida barcha tartib-taomillar qonun hujjatlariga qat’iy muvofiq amalga oshirilishi, kontragentlar esa zarur halollik va ishonchlilikka ega boʻlishi juda muhimdir.
Kontragentlarni sinchkovlik bilan va tizimli tekshirish shubhali obroʻga ega boʻlgan yoki korrupsion sxemalar bilan bogʻliq kompaniyalarning xaridlarida ishtirok etish xavfini kamaytirishga yordam beradi.
Kontragentlarni tekshirish shartnomalarning sifatli bajarilishini va majburiyatlarning oʻz vaqtida bajarilishini ta’minlashda muhim rol oʻynaydi, bu esa davlat mablagʻlaridan samarali foydalanishda muhim ahamiyatga ega.
Xalqaro siyosiy vaziyatning oʻzgarishi va sanksiya rejimlarining kuchayishi sharoitida kontragentning alohida davlatlar yoki xalqaro tashkilotlar tomonidan joriy etilgan xalqaro sanksiyalar yoki cheklovlar ostida emasligiga ishonch hosil qilish zarur. Bu sanksiya rejimlarini buzganlik uchun huquqiy oqibatlar, obroʻga putur yetkazish xavfi va moliyaviy jarimalardan qochish imkonini beradi.
Davlat xaridlari doirasida kontragentlarni tekshirishning asosiy bosqichlari
Roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlari, litsenziyalar va ruxsatnomalar tahlil qilinadi, shuningdek, qonunchilik talablariga muvofiq kompaniyaning huquqiy maqomi tasdiqlanadi.
Kontragentning moliyaviy barqarorligi va toʻlov qobiliyatini aniqlash uchun buxgalteriya hisoboti, kredit tarixi va soliq intizomi baholanadi.
Majburiyatlarni bajarish qobiliyati, shu jumladan tegishli tajriba, resurslar va malakali xodimlarning mavjudligi tahlil qilinadi.
Taqrizlar, sud ishlari, shuningdek, avvalgi davlat xaridlarida ishtirok etish tajribasi oʻrganiladi.
Insofsiz yetkazib beruvchilar reestrlari bilan solishtirish va diskvalifikatsiya qilish uchun asoslar mavjudligini tekshirish amalga oshirilmoqda.
Sanksiyalar roʻyxatiga tushgan kontragentlarni aniqlash uchun rasmiy xalqaro va milliy ma’lumotlar bazalarini tizimli tahlil qilish zarur, bu esa xalqaro huquq yoki ichki qonunchilik bilan belgilangan cheklovlarga duchor boʻlgan kompaniyalar bilan hamkorlik qilishdan qochish imkonini beradi.
Xulosa
Oʻzbekiston Respublikasidagi davlat buyurtmachilari uchun kontragentlarni tekshirish davlat xaridlarining qonuniyligi, shaffofligi va samaradorligini kafolatlovchi majburiy va muhim tartib-taomil hisoblanadi. Potensial yetkazib beruvchilar va pudratchilarni kompleks va tizimli oʻrganish xatarlarni kamaytirishga, shartnomalarni bajarish sifatini oshirishga va davlat resurslaridan oqilona foydalanishga yordam beradi. Qat’iy nazorat, qonunchilik talablarining ortib borishi va xalqaro vaziyatning oʻzgarishi, jumladan, sanksiyaviy rejimlarning kuchayishi sharoitida kontragentlarni sinchkovlik bilan tekshirish davlat xaridlari sohasidagi muvaffaqiyatli ishlarning asosiy shartiga aylanmoqda
Viloyat hokimligi Korrupsiyaga qarshi ichki nazorat shu‘basi