“O‘ZBEKISTON — NAJOT YURTI”: TARIXIY HAQIQATNI OCHIB BERUVCHI NODIR HUJJATLAR TO‘PLAMI TAQDIM ETILDI
2026-05-07 16:30:00 / Yangiliklar

“O‘ZBEKISTON — NAJOT YURTI”: TARIXIY HAQIQATNI OCHIB BERUVCHI NODIR HUJJATLAR TO‘PLAMI TAQDIM ETILDI
“O‘zarxiv” agentligi tomonidan “O‘ZBEKISTON — NAJOT YURTI” nomli muhim tarixiy-hujjatli kitob nashr etildi. Mazkur nashr 2020-yil 29-iyul kuni “O‘zarxiv” agentligi hamda AQSh Holokost yodgorlik muzeyi o‘rtasida imzolangan hamkorlik shartnomasi doirasida 2022-2024-yillar davomida amalga oshirilgan keng ko‘lamli ilmiy-amaliy ishlar natijasida tayyorlandi.
Kitob taqdimoti joriy yilning 7-may kuni Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasida bo‘lib o‘tdi. Tadbirda Belarus, Isroil, Polsha, Vengriya, Qozog‘iston va Ozarbayjon, Rossiya Federatsiyasi elchixonalari va diplomatik korpus vakillari, tarixchi olimlar, tadqiqotchilar hamda ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etdilar.
Mazkur nashr Ikkinchi jahon urushi yillarida O‘zbekistonga evakuatsiya qilingan aholi taqdiriga bag‘ishlangan bo‘lib, ilk bor keng qamrovli arxiv hujjatlari asosida tayyorlangani bilan alohida ahamiyatga ega. Loyiha doirasida respublika davlat arxivlarida saqlanayotgan minglab hujjatlar aniqlanib, raqamlashtirildi va ilmiy muomalaga kiritildi.
Kitob 11 ta yirik bo‘limdan iborat bo‘lib, unda evakuatsiya jarayonining barcha bosqichlari tizimli ravishda yoritilgan. Xususan, unda ko‘chirilgan aholini qabul qilish va joylashtirish, boshqaruv tizimini tashkil etish, moddiy ta’minot, ish bilan ta’minlash, sanoat korxonalarini ko‘chirish, bolalar taqdiri, ularni himoya qilish, farzandlikka olish, bolalar uylari faoliyati, yo‘qolganlarni qidirish, reevakuatsiya jarayonlari hamda evakuatsiya qilinganlarning shaxsiy maktublari jamlangan.
“O‘zarxiv” agentligi direktori Ulug‘bek Yusupov ta’kidlashicha “Mazkur hujjatlar to‘plami nafaqat rasmiy qarorlar va statistik ma’lumotlarni, balki insoniy taqdirlar, shaxsiy arizalar va maktublar orqali urush yillarining murakkab ruhini ham aks ettiradi. Bu esa kitobning ilmiy va ma’naviy ahamiyatini yanada oshiradi”.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Ikkinchi jahon urushi yillarida O‘zbekistonga 1,5 milliondan ortiq aholi evakuatsiya qilingan bo‘lib, ularning 250 ming nafari bolalar edi. Og‘ir urush sharoitida O‘zbekiston o‘z uyidan ayrilgan minglab insonlar uchun haqiqiy najot maskaniga aylandi. Turli millat vakillari o‘zbek xalqi bilan birgalikda front ortida fidokorona mehnat qilib, yuksak insonparvarlik va bag‘rikenglik namunalarini namoyon etdilar.
Belorusning O‘zbekistondagi elchisi Aleksandr Ogorodnikov jumladan shunday dedi “Butun mamlakat uchun og‘ir bo‘lgan urush yillarida O‘zbekiston urush dahshatlaridan, o‘lim va vayronagarchilikdan, natsistlar genotsididan qochgan barcha insonlarni, dini va millatidan qat’i nazar, o‘z bag‘riga oldi.
Quyoshli O‘zbekiston ko‘plab belaruslar uchun ham najot mamlakati, umid ramziga aylandi. Minglab bolalar va oilalar bosib olingan Belarusdan evakuatsiya qilinib, bu yerda o‘zlariga ikkinchi uy topdilar. Ular orasida Belarus madaniyati va san’atining ko‘plab mashhur namoyandalari ham bor edi.
Taqdimot tadbirida quyidagi mahalliy va xorijiy mutaxassislarning ma’ruzalari tinglandi:
Tuzuvchi mualliflardan, Muhayo Isakova - tarix fanlari doktori, professor, O‘zbekiston Milliy arxivi katta ilmiy xodimi. tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori Anvarjon Aliyev;
Vadim Altskan - AQSh Holokost yodgorlik muzeyi huzuridagi Devid M. Rubenstein nomidagi Holokost hujjatlari milliy instituti Xalqaro arxiv dasturi direktori;
Daniela Gerson - Kaliforniya shtati universiteti (Northridge) jurnalistika kafedrasi professori;
Marina Potemkina - tarix fanlari doktori, professor, Rossiyadagi ilmiy markaz yetakchi ilmiy xodimi;
Verena Mogl Myunxen musiqa va teatr universiteti tadqiqotchisi;
“O‘ZBEKISTON — NAJOT YURTI” kitobi tarixchilar, tadqiqotchilar, talabalar hamda keng kitobxonlar ommasi uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu nashr o‘tmish saboqlarini chuqur anglash, insonparvarlik qadriyatlarini qadrlash va kelajak avlodga yetkazishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Tadbirni yoritishda yaqindan yordam bergan ommaviy axborot vositalari vakillariga “O‘zarxiv” agentligi tomonidan minnatdorlik bildiriladi.
__________________________________________________________________________
«УЗБЕКИСТАН - СТРАНА СПАСЕНИЯ»: ПРЕЗЕНТАЦИЯ УНИКАЛЬНОГО СБОРНИКА ДОКУМЕНТОВ, РАСКРЫВАЮЩИХ ИСТОРИЧЕСКУЮ ПРАВДУ
Агентством «Узархив» издана важная историко-документальная книга под названием «УЗБЕКИСТАН-СТРАНА СПАСЕНИЯ». Данное издание подготовлено в результате масштабной научно-практической работы, проведённой в 2022–2024 годах в рамках соглашения о сотрудничестве, подписанного 29 июля 2020 года между агентством «Узархив» и Мемориальным музеем Холокоста США.
7 мая текущего года в Национальной библиотеке Узбекистана имени Алишера Навои Агентством «Узархив» была проведена презентация книги «УЗБЕКИСТАН — СТРАНА СПАСЕНИЯ».
В мероприятии приняли участие представители посольств Беларуси, Израиля, Польши, Венгрии, Казахстана, Азербайджана и Российской Федерации, дипломатического корпуса, учёные-историки, исследователи, а также представители средств массовой информации.
Издание посвящено судьбам людей, эвакуированных в Узбекистан в годы Второй мировой войны, и представляет особую ценность, поскольку впервые подготовлено на основе широкого круга архивных документов. В рамках проекта были выявлены, оцифрованы и введены в научный оборот тысячи документов, хранящихся в государственных архивах республики.
Книга состоит из 11 крупных разделов, в которых системно освещены все этапы эвакуационного процесса. В частности, рассматриваются вопросы приёма и размещения эвакуированного населения, организации системы управления, материального обеспечения, трудоустройства, эвакуации промышленных предприятий, судьбы детей, их защиты, усыновления, деятельности детских домов, поиска пропавших, процессов реэвакуации, а также собраны личные письма эвакуированных.
Как отметил директор агентства «Узархив» Улугбек Юсупов:
«Данный сборник документов отражает не только официальные решения и статистические данные, но и сложный дух военных лет через человеческие судьбы, личные заявления и письма. Это значительно повышает научную и духовную ценность книги».
Согласно историческим данным, в годы Второй мировой войны в Узбекистан было эвакуировано более 1,5 миллиона человек, из которых около 250 тысяч составляли дети. В тяжёлых условиях войны Узбекистан стал настоящим убежищем для тысяч людей, лишившихся дома. Представители разных национальностей вместе с узбекским народом самоотверженно трудились в тылу, демонстрируя высокие образцы гуманизма и толерантности.
Посол Беларуси в Узбекистане Александр Огородников, в частности, отметил: «В тяжелые для всей страны военные годы Узбекистан принял всех, кто бежал от ужасов войны, от смерти и разрушений, от нацистского геноцида, независимо от религии и национальности.
Солнечный Узбекистан стал для многих белорусов страной спасения, символом надежды. Тысячи детей и семей были эвакуированы из оккупированной Беларуси и нашли здесь второй дом. Среди них было немало известных представителей культуры и искусства Беларуси».
В ходе презентации были заслушаны доклады следующих отечественных и зарубежных специалистов:
автор составитель, Мухайё Исакова - доктор исторических наук, профессор, старший научный сотрудник Национального архива Узбекистана;
автор составитель Анваржон Алиев - доктор философии (PhD) по историческим наукам;
Вадим Альцкан - директор Международной архивной программы Национального института документов Холокоста имени Дэвида М. Рубинштейна при Мемориальном музее Холокоста США;
Даниэла Герсон - профессор кафедры журналистики Калифорнийского государственного университета (Нортридж);
Марина Потёмкина - доктор исторических наук, профессор, ведущий научный сотрудник научного центра в России;
Верена Могль - исследователь Мюнхенского университета музыки и театра.
Книга «УЗБЕКИСТАН-СТРАНА СПАСЕНИЯ» является важным источником для историков, исследователей, студентов и широкого круга читателей. Данное издание способствует глубокому осмыслению уроков прошлого, укреплению гуманистических ценностей и их передаче будущим поколениям.
Агентство «Узархив» выражает благодарность представителям средств массовой информации за содействие в освещении мероприятия.









