Muzey dastlab 1934-yilda qishloq xo‘jaligi ko‘rgazmasi bazasida tashkil etilgan. 1982-yilda muassasa uchun yangi, zamonaviy va tashrif buyuruvchilar uchun qulay bino barpo etildi. Bugungi kunda mazkur bino o‘ziga xos me’moriy yechimlari bilan alohida ahamiyatga ega. Uning bosh fasadiga o‘rnatilgan mahobatli dekorativ bo‘rtma tasvir Sankt-Peterburg badiiy kombinatidan taklif etilgan haykaltaroshlar jamoasi tomonidan yaratilgan bo‘lib, XX asr oxiri monumental san’atining o‘ziga xos namunalaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 11-dekabrdagi tegishli qarori asosida Andijon viloyati o‘lkashunoslik hamda Andijon viloyati adabiyot va san’at muzeylari birlashtirilib, mazkur muassasa negizida qayta tashkil etilgan. Hozirda muzey tarkibida bir filial va to‘rtta bo‘lim faoliyat yuritmoqda.

Muzey fondlarida 156 mingdan ortiq tarixiy va madaniy ahamiyatga ega ashyolar saqlanadi. Ular orasida arxeologik topilmalar, rangtasvir va grafika asarlari, numizmatik materiallar, etnografik buyumlar, noyob arxiv hujjatlari, qo‘lyozmalar, fotosuratlar hamda o‘zbek xalqi tarixining muhim bosqichlarini aks ettiruvchi boshqa manbalar mavjud. 50 mingdan ziyod eksponatni qamrab olgan arxeologiya fondi ilk paleolit davridan XV asrgacha bo‘lgan tarixiy jarayonlarni yoritadi. Andijon hududida 200 dan ortiq qadimiy manzilgohlar aniqlanib, ilmiy jihatdan o‘rganilgan. Dalvarzintepa, Eylatan, Mingtepa, G‘ayrattepa, Sultonobod, Qo‘rg‘ontepa, Chordona, Sho‘rtepa, Lo‘mbitepa, Hillaariq kabi yodgorliklardan topilgan ashyolar mazkur fondning qimmatli qismini tashkil etadi.

Muzeyning qo‘lyozmalar fondida qariyb 1 ming 500 ta noyob manba mavjud. Ular orasida islomiy sud jarayonlariga oid hujjatlar, tarix, fiqh, tabobat, riyoziyot, diniy va dunyoviy mavzulardagi arab, o‘zbek, fors va turkiy tillarda bitilgan qo‘lyozma hamda toshbosma kitoblar bor. Ushbu boy merosni jamlash va asrab-avaylashda sharq xalqlari tarixi va adabiyotining bilimdoni, arab va fors tillarini mukammal bilgan, 1917–1927-yillarda Andijon shahar xalq ta’limi huzuridagi kutubxonaga rahbarlik qilgan Abduvali Maqsudov (Vali Maqsudiy)ning xizmatlari alohida e’tiborga loyiq.

Muzey xazinasidan O‘zbekiston tasviriy san’atining XX asr o‘rtalaridan hozirgi kungacha bo‘lgan davrda yaratilgan 1 mingdan ortiq rangtasvir va grafika asarlari, shuningdek, haykaltaroshlik namunalari ham o‘rin olgan. Tasviriy san’at fondining shakllanishida O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi, filologiya fanlari doktori Hamid Sulaymonovning hissasi katta bo‘lgan. Uning tashabbusi bilan Alisher Navoiy tavalludining 525 yilligi arafasida 1974-yilda Toshkent adabiyot muzeyining Andijon shahridagi filiali tashkil etildi. Mazkur filial uchun Toshkentdagi adabiyot muzeyi fondidan atoqli shoir va yozuvchilar, olimlar portretlari, Alisher Navoiy va Zahiriddin Muhammad Bobur hayoti va ijodiga oid tasviriy san’at asarlari ajratilgan.

Muzeyda xalq amaliy san’ati, etnografiya va tasviriy san’atga oid boy kolleksiyalar asosida shakllangan alohida bo‘lim ham faoliyat yuritadi. Unda an’anaviy kulolchilik, kashtachilik, zargarlik, pichoqchilik, gilamdo‘zlik va yog‘och o‘ymakorligi san’atiga oid ko‘plab noyob buyumlar namoyish etiladi. Shuningdek, muzey fondidan Andijon viloyati tarixiga oid hujjatlar va fotosuratlar, hududda yashab ijod qilgan taniqli olimlar, adabiyotshunoslar, madaniyat va san’at namoyandalarining shaxsiy buyumlari hamda mukofotlari ham joy olgan.

So‘nggi yillarda muzey binosi kapital rekonstruksiya qilinib, uning atrofidagi hudud obodonlashtirildi, muhandislik va xizmat ko‘rsatish infratuzilmasi yangilandi. Muassasa zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilan jihozlanib, ekspozitsiyalarni namoyish etish va tashrif buyuruvchilar uchun qulay shart-sharoitlar yaratildi. Bugungi kunda Andijon tarixi va madaniyati davlat muzeyi nafaqat tarixiy xotirani asrab-avaylaydigan, balki yosh avlodni milliy o‘zlikni anglash, ajdodlar merosiga hurmat va Vatanga muhabbat ruhida tarbiyalashga xizmat qiladigan muhim ma’naviy-ma’rifiy markaz sifatida faoliyat yuritmoqda.