Jizzax viloyati Zarbdor tumani hokimligi

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 53-moddasiga muvofiq mamlakat iqtisodiyotining negizini turli shakldagi mulk tashkil qiladi. Mulk mutloq daxlsiz hisoblanadi va davlat tomonidan qo‘riqlanadi, unga nisbatan har qanday tajovuz qonunga zid deb topiladi.

O‘zbekiston Respublikasi jinoyat kodeksining 10 bobida o‘zgalar mulkini talon-taroj qilish jinoyatlariga ta’rif berilib, ushbu Kodeks 164-169 moddalarini o‘z ichiga oladi.

Jumladan Jinoyat kodeksi 169-moddasi o‘g‘rilik jinoyatini o‘z ichiga oladi. O‘g‘rilik deganda, ya’ni o‘zganing mol-mulkini yashirin ravishda talon-taroj qilishdan iborat g‘ayri ijtimoiy xavfli qilmish tushuniladi.

Obyektiv tomonidan talon-taroj qilishning shakli sifatidagi o‘g‘rilik o‘zgalar mol-mulkini yashirincha o‘ziniki qilib olish bilan tavsiflanadi. Talon-taroj qilish mulkni tasarruf qiluvdan yoki mulkni qo‘riqlab turgan shaxsdan, shuningdek boshqalardan yashirin sodir etilsa, yashirincha deb ataladi.Yashirinchalik o‘g‘rilikning muqarrar belgisi ekanligi jinoyat sodir etilgan joyda yoki uning yaqinida jinoyatchidan bo‘lak boshqa shaxsning bo‘lmasligini bildirmaydi. Agar o‘g‘rilik sodir etayotgan shaxsning qilmishini boshqalar kuzatib turgan xolatlarda mazkur harakat o‘g‘rilik bo‘lmay qoladi. Ayni paytda mulk o‘g‘irlanishini ko‘rib turgan kishilar mazkur harakatni o‘g‘riliksifatida qabul qilmasliklari xam mumkin. Ya’ni o‘g‘rilik shunday shaxslar ko‘z o‘ngida sodir etilishi mumkinki, aybdor mazkur kishilarning sodir bo‘layotgan voqeaning chinakam moxiyatiga tushunib yetmasliklarini biladi (masalan, yoshi kichiklar yoki ruhiy kasallikka chalinganlar shular jumlasidandir). O‘g‘rilik yashirinligining hal qiluvchi belgisi aybdor o‘z qilmishining boshqalardan yashirin sodir etayotganligiga ishonchidir, ya’ni aybdor o‘zi o‘g‘rilagan mulkning egasi va bunday qilmishni kuzatib turganlar uing qilmishini ko‘rmaydi, deb o‘ylaydi. Shu bois talon-taroj qilishni yashirincha deb topish lozim, chunki aybdor boshqalarning nazariga tushganda ham yashirin harakat qilayotganligiga ishonadi.

O‘zbeksiton Respublikasi JK 169-moddasi qismida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etganlik uchun: bazaviy hisoblash miqdorining ellik baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yuz oltmish soatgacha majburiy jamoat ishlari yoki ikki yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki bir yildan uch yilgacha ozodlikni cheklash yoxud uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

O‘g‘rilik:

a) jabrlanuvchining kiyimi, sumkasi yoki boshqa qo‘l yukidagi ashyoga nisbatan (kissavurlik);

b) ancha miqdorda;

v) bir guruh shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib;

g) uy-joy, omborxona yoki boshqa xonaga g‘ayriqonuniy ravishda kirib;

d) umumiy foydalanishdagi elektr, issiqlik, gaz yoki vodoprovod tarmoqlariga tijorat maqsadlarida o‘zboshimchalik bilan ulanish yoxud elektr energiyasini, tabiiy gazni, sovuq yoki issiq suvni hisobga olish asboblariga, shu jumladan ularning plombalariga qasddan shikast yetkazish yoxud hisobga olish asboblarining ko‘rsatkichlarini o‘zgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish yo‘li bilan;

ye) umumiy foydalanishdagi elektr, issiqlik, gaz yoki vodoprovod tarmoqlariga elektr energiyasi, gaz yoki suv ta’minoti tashkilotlarining mansabdor shaxslari yoki xodimlari tomonidan oldindan til biriktirib, tijorat maqsadlarida o‘zboshimchalik bilan ulanish yoxud elektr energiyasini, tabiiy gazni, sovuq yoki issiq suvni hisobga olish asboblariga, shu jumladan ularning plombalariga qasddan shikast yetkazish yoxud hisobga olish asboblarining ko‘rsatkichlarini o‘zgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish yo‘li bilan sodir etilgan bo‘lsa, bazaviy hisoblash miqdorining uch yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki ikki yildan uch yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki uch yildan besh yilgacha ozodlikni cheklash yoxud uch yildan besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

O‘g‘rilik:

a) takroran yoki xavfli residivist tomonidan;

b) qonunga xilof ravishda (ruxsatsiz) axborot tizimiga kirib yoki undan foydalanib;

v) ko‘p miqdorda;

g) neft quvurlarida, gaz quvurlarida, neft va gaz mahsulotlari quvurlarida sodir etilgan bo‘lsa, —

besh yildan sakkiz yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

O‘g‘rilik:

a) juda ko‘p miqdorda;

b) o‘ta xavfli residivist tomonidan;

v) uyushgan guruh tomonidan yoki uning manfaatlarini ko‘zlab sodir etilgan bo‘lsa, —

sakkiz yildan o‘n besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdagi ota-onalar, qo‘ni-qo‘shni, mahalla, maktab o‘qituvchilari o‘g‘il va qizlarimiz nima bilan mashg‘ul ekaniga ko‘proq qiziqishmasligi, farzanlarimizda turli zararli odat yoki qiziqishlar paydo bo‘lishini kuzatilmasligi, bee’tibor va loqayd munosabatda bo‘lish kabi holatlar yoshlarnijinoyatga qo‘l urishiga sabab bo‘lmoqda.

Kelgusida o‘g‘rilik jinoyatini oldini olish yuzasidan joylarda huquqiy targ‘ibot ishlarini kuchaytirish, yoshlar va muqaddam sudlangan shaxslar bilan profilaktik ishlarni olib borish, yoshlarni ish bilan ta’minlash, tadbirkorlikka yo‘naltirish, mazkur toifadagi jinoyat ishlarini sayyor sud majlislarida ko‘rib chiqishni yo‘lga qo‘yish lozim bo‘ladi.

Jinoyat ishlari boyicha Zarbdor tuman sudining tergov sudyasi Baxronov Jo‘rabek Abdurazzakovich