Бугунги кунда дунёда экологик мувозанат ваиқлим ўзгариши натижасида чорва ҳайвонларинингтурли янги типдаги касалликлари юзага келмоқда. Хусусан, хорижий давлатларда чорвамолларининг Оқсил (яшур) касаллиги тарқалишхавфи кенгаймоқда.
Жаҳон ҳайвонлар соғлиги ташкилотимаълумотига кўра 2025-2026 йилларда 48 та давлатда, жумладан Осиё қитъасидаги 22 та, Европа қитъасидаги 3 та, Африка қитъасидаги 23 та давлатда ҳайвонларнинг оқсил касаллигинингянги “SAT” типи тарқалиши қайд этилган.
Оқсил касаллигининг А, О, Азия-1 типларигақарши қўлланилаётган вакциналар SAT-1 ва SAT-2 типларидан ҳимоя қилмайди.
Касалликни вакцина қўлланилмаганҳайвонларга юқиш эҳтимоли юқори бўлиб, ҳайвонларни маҳсулдорлиги ва насл беришқобилияти пасаяди.
Касаллик тарқалишини олдини олишда чорваҳайвонларини режа асосида ўз вақтида эмлаш, ветеринария-санитария тадбирларини бажаришдаветеринария ходимлари, фермер ва деҳқонхўжаликлари раҳбарлари, маҳалла фуқароларйиғинлари, чорва моллари эгалари масъулиятлибўлишлари ва фаол қатнашиши лозим.
Касаллик тарқалишини олдини олиш учун:
хўжалик ёки фермага кириш жойларигаҳайвонлар ва транспорт воситалари ўтиши учундезобарьерлар, ишчи ходимлар учун дезинфекция воситалари, шимдирилган дезоматлар ташкилқилиниб, уларни концентрацияси ветеринар томонидан доимий равишда назорат қилиш ваҳудудга бегона шахслар ҳамда транспорт воситаларининг киришига йўл қўймаслик;
хўжалик ёки фермаларда ҳайвонларни сақлашдазоогигиеник кўрсаткичлар (намлик, ҳарорат, ҳаво айланиши, табиий ва сунъий ёруғликнитушиши, аммиак-ис гази ва бошқа газларнингмиқдори) меъёрда бўлишига амал қилиш;
сифатли озуқа ва сув билан таъминлаш, гўнгларни ўз вақтида чиқариб ташлаш, ишчиходимлар махсус кийим кечаклар, асбобанжомлар билан ўз вақтида таъминлаш;
дайди ҳайвонларни, мушук, ит, қушларниферма биноси ва қўйхоналарга яқинлаштирмаслик, сичқон ва каламушларга қарши дератизация тадбирларини ўз вақтида ўтказиш зарур.
Касалликка шубҳа қилсангиз Ветеринар етибкелгунга қадар касал ҳайвонни алоҳида сақланг вакасаллик тарқалиб кетишига йўл қўйманг. Ҳайвонқаровчиларига молхона ёки турган ҳовлилариданташқарига чиқишларига изн берманг.
Чорва ҳайвонлари оқсил касаллигиаломатлари аниқланса (юқори ҳарорат, оғизбўшлигида яраларнинг пайдо бўлши, туёқлардагиўзгаришлар, ҳамда елин сўрғичларида яраларнингпайдо бўлиши):
биринчи навбатда албатта ветеринария врачигахабар беринг, у билан маслаҳатлашмасдан, дориёки дезинфекцияловчи воситаларданфойдаланманг;
Ветеринария бўлими ҳолатни ўрганиб чиқиб, агар касаллик тасдиқланса, карантин чора-тадбирларини ишлаб чиқиб, карантин эълонқилади;
касалланган ва касалликка шубҳа қилинганҳайвонларни махсус изоляторларга ажратингҳамда касалланган ҳайвонлар турган молхонада оёқостига тушган ўтлар ва гўнгларни ёқиб юборинг;
биноларни тозалаш ва дезинфекцияловчивосита билан ювинг, касаллик чиққан ҳудудҳайвонларидан олинган сутларни қайнатмасданичманг ва бошқаларга берманг;
ҳайвон маҳсулотлари (сут, гўшт, тери, шох, тирноқ)ни шу ҳудуддан ташқарига чиқарилишигайўл қўйманг, сут йиғиш ва қайта ишлашидишларини ювинг ва дезинфекция қилинг;
Касалланган чорва ҳайвонларида:
оғиз ва елин яралари учун бикарбонат (чойсодаси), калий перманганат (марганцовка), калий хлорат;
оёқ яралари учун натрий гидроксид, натрий гипохлорид, калий гипохлорид аралашмаси, калий гидроксид эритмалари билан ювиб, тозалаш лозим.
Яхшилаб тозалангандан сўнг органик кислоталар, формалин (1 л сувга 20 см3), креолин эритмалари билан қайтадан ювишни унутманг.
Оқсил касаллигига қарши чорва моллари бирйилда икки марта эмланади, хусусан, режалиравишда қорамоллар ҳар йили баҳор ва кузда бирмартадан ва қўйлар эса йилда бир марта эмланади.
Эпидемияга қарши мажбурий эмлашкасалликнинг тарқалишини тўхтатиш мақсадидабелгиланган ҳудудларда туман ветеринария бўлимитомонидан 2,5-3,0 ойликдан катта бўлган барчакасалликка мойил ҳайвонларда амалга оширилишилозим.
Зарарсиз эмлашдан 15-21 кун ўтгач организмдашу касалликка қарши иммунитет ҳосил бўлади. Оқсил касаллигига қарши эмлаш тадбирлариветеринария врачи ва фельдшерлар томониданўтказилади.Чорва ҳайвонларида ҳар хил юқумли ваюқумсиз ҳамда паразитар касалликларинингаломатлари аниқланган ҳолларда Ветеринария вачорвачиликни ривожлантириш қўмитасинингишонч рақамларига (71-202-12-00, ички 210, 218, 323) боғланиб, мутахассисларниогоҳлантиришингиз сўралади.
Ҳурматли чорвадор фермерлар, чорвамолларини саломатлигини сақлашда биринчинавбатда тозаликка, ветеринария-санитария қоидаларига амал қилиш муҳимдир.
Тозалик — бу фақат тартиб эмас, балки юқори маҳсулдорлик, соғлом чорва ва барқарордаромад гаровидир. Ҳар бир фермер вачорвадор бу масалага жиддий қараса, соҳадакатта натижаларга эришиши муқаррар.
Юқумли касалликларга қарши курашиш вапрофилактикасини ташкил этиш бўйичареспубликамизнинг етакчи олим ва мутахассисларитомонидан алоҳида тавсия ишлаб чиқилди.
Сизлардан мазкур тавсияга қатъий риояқилган ҳолда ишларни ташкил этишингизнисўраймиз!