Қорақалпоғистон вилояти Тахиатош тумани ҳокимлиги

Аёллар гендер тенглигини таъминловчи қонун ҳужжатлари Ўзбекистон Республикасида

Гендер тенглиги — бу аёллар ва эркаклар ҳуқуқлари ҳамда имкониятларини тенглаштириш, уларни ижтимоий, иқтисодий, сиёсий ва маданий соҳаларда бир хил даражада таъминлаш демакдир. Республикаси Ўзбекистонда аёлларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва гендер тенглигини таъминлашга қаратилган кўплаб қонун ҳужжатлари мавжуд бўлиб, улар мамлакатнинг ҳуқуқий тизимининг муҳим қисмини ташкил этади.

Авваламбор, Ўзбекистон Республикаси Конституциясида гендер тенглиги асослари белгилаб қўйилган. Конституциянинг 18-моддасида барча фуқаролар жинсидан қатъи назар, ҳуқуқ ва эркинликлари тенг экани аниқ кўрсатилган. Шунингдек, 29-модда меҳнат қилиш ҳуқуқини кафолатлаб, меҳнат муносабатларида жинс бўйича дискриминацияга йўл қўйилмаслигини белгилайди. Бу нормалар гендер тенглигининг ҳуқуқий асоси ҳисобланади.

Меҳнат соҳасида ҳам аёллар ҳуқуқларини ҳимоя қилишга алоҳида эътибор қаратилади. Меҳнат кодексида дискриминацияга йўл қўймаслик, аёлларга оналик таътили ва дам олиш ҳуқуқларини таъминлашга оид қоидалар бор. Мисол учун, оналик таътили 126 кунни ташкил этади ва аёллар учун оғир ва зарарли ишларда ишлаш чекланган. Бу аёлларнинг соғлиғини муҳофаза қилишга қаратилган муҳим кафолатдир.

Оила соҳасидаги ҳуқуқий жиҳатдан, Оила кодекси аёллар ва эркакларнинг никоҳ, никоҳдан ажрашиш, фарзанд тарбиясида тенглик ҳуқуқларига эга эканликларини белгилайди. Оилавий муносабатларда зўравонликка йўл қўймаслик ва унинг олдини олиш чоралари ҳам жорий этилган.

Аёлларнинг ҳуқуқларини таъминлашга қаратилган махсус қонунлар ҳам мавжуд. Жумладан, “Аёллар ҳуқуқлари ва эркинликларини таъминлаш тўғрисида”ги қонун аёлларни ижтимоий-иқтисодий соҳаларда тенг имкониятлар билан таъминлашга йўналтирилган. Шунингдек, 2019 йилда қабул қилинган “Зўравонликдан ҳимоя тўғрисида”ги қонун аёлларни оилавий ва жамиятдаги зўравонликдан ҳимоя қилишга қаратилган аниқ чораларни белгилайди, зўравонликка учраган аёлларга тезкор ёрдам ва суд ҳимоясини кафолатлайди.

Ўзбекистон халқаро мажбуриятларни ҳам бажаради. Мамлакат БМТнинг аёлларга нисбатан барча шаклдаги дискриминацияни бартараф этиш тўғрисидаги конвенцияси (CEDAW), инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси ва бошқа халқаро ҳужжатларга қўшилган бўлиб, улар ички қонунчиликка ҳам ижобий таъсир кўрсатмоқда.

Давлат томонидан аёлларни қўллаб-қувватлашга доир дастурлар ҳам амалга оширилмоқда. Масалан, 2017-2021 йилларга мўлжалланган “Аёлларни қўллаб-қувватлаш ва гендер тенглигини таъминлаш” давлат дастури орқали аёлларнинг таълим, соғлиқни сақлаш, тадбиркорлик ва ижтимоий фаоллигини ошириш мақсад қилинган. Шунингдек, гендер марказлари ва маслаҳат хизматлари аёлларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатади.

Хулоса қилиб айтиш мумкинки, Ўзбекистонда аёллар гендер тенглигини таъминлаш бўйича ҳуқуқий база яхши ривожланган. Конституция, меҳнат ва оила кодекслари ҳамда махсус қонунлар аёлларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилади ва уларга ижтимоий-иқтисодий соҳаларда тенг имкониятлар яратади. Бироқ, амалий ҳаётда гендер тенгсизлик муаммолари ҳанузгача мавжуд бўлиб, уларни бартараф этиш учун давлат ва жамиятнинг янада кенг кўламли ҳамкорлиги ва саъй-ҳаракатлари зарур.

Нукус туманлараро маъмурий суди судьяси А.Салиев