Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси

Суд жараёнида аниқланишича, фуқаро М.У. "Q.K." масъулияти чекланган жамиятини норасмий равишда бошқариб келиб, ер қаъридан фойдаланиш қоидаларини қўпол равишда бузган. Мазкур жамиятга Хонқа туманидаги "Хонқаобод" қум ер қаъри участкасида геологик ўрганиш ишлари олиб бориш учун лицензия берилган бўлса-да, амалда мутлақо бошқа фаолият юритилган. Ушбу ҳолат давлат назорат органлари томонидан ўтказилган мониторинг ва суриштирувлар натижасида ўз тасдиғини топди.

Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси мутахассислари томонидан ўтказилган ўлчов ишлари жамият фаолиятидаги жиддий қонунбузилишларини кўрсатиб берди. Хусусан, "Stonex 900" русумли электрон тахеометр ёрдамида олинган маълумотлар ва "AutoCAD Geoniks" дастури орқали амалга оширилган ҳисоб-китоблар қидирув ишлари ўрнига амалда қум маҳсулоти қазиб олинганини исботлади. Мониторинг натижаларига кўра, жамият томонидан белгиланган муддатларда геология-қидирув ишлари ўтказилмаган ва натижалар бўйича ҳисоботлар Давлат захира комиссиясига тақдим этилмаган.

Аниқланган рақамлар жиноятнинг кўлами нақадар кенг эканлигидан далолат беради. Жамият томонидан 2023 йил 5 июндан 2025 йил 27 майга қадар бўлган даврда жами 42 978,8 метр куб қум маҳсулоти ноқонуний равишда қазиб олинган. Ушбу табиий бойликлар турли шахсларга жами 1 217 800 000 сўмга сотиб юборилган. Натижада давлат манфаатларига 1 217 800 000 сўм миқдорида жуда кўп миқдордаги иқтисодий зарар етказилгани тасдиқланди.

Суд ушбу ҳолат бўйича М.У.ни Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 167-моддаси 3-қисми "а" банди ва 190-моддаси 5-қисми билан айбдор деб топди. Айбланувчи ўз айбига тўлиқ иқрор бўлиб, етказилган зарарнинг бир қисмини, яъни 680 000 000 сўмни ихтиёрий равишда қоплаган. Суд ҳукмига кўра, мазкур маблағлар давлат фойдасига ўтказилди ва айбдорга нисбатан қонуний жазо чоралари белгиланди. Шунингдек, жиноят қуроли сифатида фойдаланилган техника воситалари билан боғлиқ ҳуқуқий чоралар кўрилди.

Мазкур суд ҳукми ер қаъридан фойдаланувчилар учун жиддий огоҳлантириш ҳисобланади. Лицензия талабларини бажармаслик ва қидирув ишларини қазиб олиш фаолиятига айлантириш муқаррар жавобгарликка сабаб бўлади. Замонавий назорат механизмлари ва рақамли технологиялар ёрдамида ҳар бир метр куб ноқонуний қазилмани аниқлаш имконияти мавжудлиги соҳада қонунийликни таъминлашнинг асосий кафолатидир.

Ушбу натижалар назорат тизимининг самарадорлиги ошиб бораётганини кўрсатади. Ноқонуний фаолиятга чек қўйилиши нафақат иқтисодий зарарнинг ўрнини қоплашга, балки табиий ресурсларнинг талон-торож қилинишини олдини олишга хизмат қилади. Қонунийликнинг таъминланиши ер қаъридан фойдаланиш маданиятини юксалтиради ва давлатнинг минерал-хомашё базасини асраб-авайлашда муҳим аҳамият касб этади.