Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси

Тошкент шаҳридаги Контент тайёрлаш марказида Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекциясининг 2026 йил тўққиз ойлик фаолияти якунларига бағишланган матбуот анжумани бўлиб ўтди.

Анжуманда ер қаъридаги бойликлардан ноқонуний фойдаланишнинг олдини олиш, яширин иқтисодиётга қарши курашиш, саноат хавфсизлигини таъминлаш ҳамда давлат назоратига замонавий рақамли технологияларни жорий этиш масалалари муҳокама қилинди.

Тадбирда Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг Кон-геология назорати ва норуда хомашёси бўлими бошлиғи Б. Рахимов, Инспекция масъуллари ҳамда оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этди.

Инспекция маълумотларига кўра, 2026 йилнинг январь–сентябрь ойларида ер қаъридан фойдаланиш соҳасида 576 та назорат тадбири ўтказилган. Шундан 235 та текширув натижасида жами 5,3 миллион куб метр фойдали қазилма ноқонуний қазиб олингани аниқланган. Давлат ва жамият манфаатларига етказилган зарар 106 миллиард сўм миқдорида ҳисобланган.

Аниқланган қонунбузилишлар бўйича тўпланган материаллар ҳуқуқий баҳо бериш ва қонунчиликда белгиланган чораларни кўриш учун ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга юборилган.

Назорат тадбирларида фойдали қазилмаларни қазиб олишнинг ҳақиқий ҳажмларини яшириш, ҳисоботларда нотўғри маълумот кўрсатиш ҳамда рухсатнома шартларига риоя қилмаслик ҳолатларига алоҳида эътибор қаратилган.

Солиқ қўмитаси ва бошқа масъул идоралар билан ҳамкорликда қазиб олинган фойдали қазилмалар ҳажмлари солиқ ҳисоботлари билан солиштирилган. Натижада яширин айланмани аниқлаш ва қисқартиришга қаратилган чоралар ҳисобидан давлат бюджетига 10,2 миллиард сўм қўшимча солиқ тушумлари ундирилган.

Бу жараён қазиб олинган фойдали қазилмаларнинг ҳақиқий ҳажмини ҳисобга олиш, солиқ мажбуриятларининг тўғри бажарилишини таъминлаш ва қонуний фаолият юритаётган тадбиркорлар учун тенг рақобат шароитларини яратишга хизмат қилади.

Фойдали қазилмаларни қазиб олиш шартларини бузган тадбиркорлик субъектларига тегишли 117 та рухсатнома юзасидан судларга даъво аризалари киритилган. Натижада 43 та рухсатнома муддатидан олдин бекор қилинган, яна 55 та рухсатнома бўйича тегишли тақдимномалар киритилган.

Матбуот анжуманида ноқонуний қазиб олиш ҳолатларини масофадан аниқлаш имконини бераётган космик мониторинг натижаларига ҳам эътибор қаратилди.

“Ўзбеккосмос” агентлиги билан ҳамкорликда сунъий йўлдош тасвирлари орқали қазиб олиш ҳудудлари, ер юзасидаги ўзгаришлар ва ноқонуний фаолият эҳтимоли мавжуд майдонлар кузатиб борилмоқда.

Хусусан, 2025 йилда космик мониторинг орқали тақдим этилган 2 261 та ҳолатдан 1 444 таси ўрганилган. Натижада 195 та юридик шахс томонидан 4,5 миллион куб метр норуда фойдали қазилма қазиб олингани аниқланган.

Космик мониторингнинг афзаллиги шундаки, катта ҳудудлардаги ўзгаришларни масофадан кузатиш, эҳтимолий қонунбузилишларни аниқлаш ва назорат тадбирларини хавф юқори бўлган майдонларга йўналтириш имконияти кенгаяди.

Бундан ташқари, “Геомониторинг” ахборот тизими Солиқ қўмитасининг ахборот ресурслари билан интеграция қилинган. Натижада фойдали қазилмаларни қазиб олиш ҳажмлари бўйича тақдим этилган маълумотларни солиқ ҳисоботлари билан таққослаш, тафовутларни масофадан аниқлаш имконияти яратилган.

Назорат самарадорлигини ошириш мақсадида Қорақалпоғистон Республикаси, Фарғона ва Бухоро вилоятларидаги фойдали қазилма конларига олиб борувчи йўлларда жами 94 та кузатув камераси ўрнатилган. Шунингдек, 115 та тадбиркорлик субъекти махсус дастурга уланган.

Анжуманда саноат хавфсизлигини таъминлаш, кончилик ва портлатиш ишларида белгиланган талабларнинг бажарилиши юзасидан ҳам маълумот берилди.

2026 йилнинг тўққиз ойида бу йўналишда 295 та назорат тадбири ўтказилиб, норматив ҳужжатлар талабларининг 3 675 та бузилиши аниқланган. Камчиликларни бартараф этиш учун 331 та ёзма кўрсатма берилган, 12 та хавфли ишлаб чиқариш объектида ишлар вақтинча тўхтатилган.

Ҳисобот даврида хавфли ишлаб чиқариш объектларида 18 та бахтсиз ҳодиса қайд этилган. Улардан 7 таси ўлим билан якунланган, 8 тасида оғир тан жароҳати олинган, 3 таси гуруҳий бахтсиз ҳодиса сифатида қайд этилган.

Бу кўрсаткичлар саноат хавфсизлиги талабларига риоя этиш, ишлаб чиқаришдаги хавф омилларини олдиндан аниқлаш ва ходимлар ҳаётини муҳофаза қилиш масалаларида профилактик назоратни кучайтириш зарурлигини кўрсатади.

Ер ости сувларидан фойдаланиш йўналишида эса 683 та қудуқ фаолияти ўрганилган. Текширувларда тегишли ҳужжатларсиз қудуқ қазиш бўйича 17 та, рухсатномасиз ер ости сувидан фойдаланиш бўйича 46 та ҳолат аниқланган.

Қонунбузилишларнинг олдини олиш ва аниқланган камчиликларни бартараф этиш мақсадида 230 та огоҳлантириш берилиб, 68 та маъмурий баённома расмийлаштирилган.

Матбуот анжуманида давлат назоратини рақамлаштириш бўйича амалга оширилаётган ишлар ҳам тақдим этилди.

2026 йил 1 май куни Инспекция ва “Ягона интегратор UZINFOCOM” МЧЖ ўртасида имзоланган ҳамкорлик меморандуми асосида “E-Yer Qa’ri Nazorati” ягона ахборот тизимини яратиш ишлари олиб борилмоқда.

Ҳозирга қадар тизимнинг концептуал архитектураси ҳамда дастлабки 4 та модулдан иборат бошланғич функционал версияси ишлаб чиқилган. Умумий ҳисобда 11 та асосий модулни ўз ичига олувчи платформани икки босқичда жорий этиш режалаштирилган.

Янги платформа орқали аризаларни қабул қилиш, текширувларни рўйхатга олиш, далолатномалар ва ёзма кўрсатмаларни расмийлаштириш, ҳисоботларни шакллантириш ҳамда уларнинг ижросини кузатиш жараёнларини ягона электрон муҳитда амалга ошириш кўзда тутилмоқда.

Шунингдек, тизимни Солиқ қўмитаси, Адлия вазирлиги, ички ишлар ва прокуратура органлари ҳамда бошқа ташкилотларни қамраб олувчи жами 21 та давлат идорасининг ахборот ресурслари билан интеграция қилиш режалаштирилган.

Бу назорат жараёнларида такрорий маълумот киритишни камайтириш, идоралараро ахборот алмашинувини тезлаштириш ва қарорлар қабул қилишда аниқ маълумотларга таяниш имконини беради. Шу билан бирга, инсон омилини камайтириш ва назоратнинг шаффофлигини оширишга хизмат қилади.

Матбуот анжумани якунида журналистлар ва блогерларнинг ер қаъридан фойдаланиш, аниқланган қонунбузилишлар, саноат хавфсизлиги, тадбиркорлик субъектлари фаолияти ва рақамлаштириш лойиҳаларига оид саволларига жавоб берилди.

Келтирилган натижалар ер қаъридан фойдаланиш устидан назорат фақат қонунбузилишларни аниқлаш билан чекланмай, қазиб олиш ҳажмларини ҳисобга олиш, давлат бюджети тушумларини таъминлаш ва табиий ресурслардан фойдаланишнинг қонунийлигини назорат қилиш билан узвий боғлиқ эканини кўрсатади.

Келгусида космик мониторинг, электрон ахборот тизимлари ва идоралараро маълумотлар алмашинувининг кенгайиши қонунбузилишларни эрта аниқлаш, иқтисодий йўқотишларнинг олдини олиш ҳамда саноат хавфсизлигини кучайтиришга хизмат қилиши кутилмоқда.