Qoraqalpog`iston Rеspublikаsi Taxiatosh tumani hokimligi

Ayollar gender tengligini ta’minlovchi qonun hujjatlari O‘zbekiston Respublikasida

Gender tengligi — bu ayollar va erkaklar huquqlari hamda imkoniyatlarini tenglashtirish, ularni ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va madaniy sohalarda bir xil darajada ta’minlash demakdir. Respublikasi O‘zbekistonda ayollarning huquqlarini himoya qilish va gender tengligini ta’minlashga qaratilgan ko‘plab qonun hujjatlari mavjud bo‘lib, ular mamlakatning huquqiy tizimining muhim qismini tashkil etadi.

Avvalambor, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida gender tengligi asoslari belgilab qo‘yilgan. Konstitutsiyaning 18-moddasida barcha fuqarolar jinsidan qat’i nazar, huquq va erkinliklari teng ekani aniq ko‘rsatilgan. Shuningdek, 29-modda mehnat qilish huquqini kafolatlab, mehnat munosabatlarida jins bo‘yicha diskriminatsiyaga yo‘l qo‘yilmasligini belgilaydi. Bu normalar gender tengligining huquqiy asosi hisoblanadi.

Mehnat sohasida ham ayollar huquqlarini himoya qilishga alohida e’tibor qaratiladi. Mehnat kodeksida diskriminatsiyaga yo‘l qo‘ymaslik, ayollarga onalik ta’tili va dam olish huquqlarini ta’minlashga oid qoidalar bor. Misol uchun, onalik ta’tili 126 kunni tashkil etadi va ayollar uchun og‘ir va zararli ishlarda ishlash cheklangan. Bu ayollarning sog‘lig‘ini muhofaza qilishga qaratilgan muhim kafolatdir.

Oila sohasidagi huquqiy jihatdan, Oila kodeksi ayollar va erkaklarning nikoh, nikohdan ajrashish, farzand tarbiyasida tenglik huquqlariga ega ekanliklarini belgilaydi. Oilaviy munosabatlarda zo‘ravonlikka yo‘l qo‘ymaslik va uning oldini olish choralari ham joriy etilgan.

Ayollarning huquqlarini ta’minlashga qaratilgan maxsus qonunlar ham mavjud. Jumladan, “Ayollar huquqlari va erkinliklarini ta’minlash to‘g‘risida”gi qonun ayollarni ijtimoiy-iqtisodiy sohalarda teng imkoniyatlar bilan ta’minlashga yo‘naltirilgan. Shuningdek, 2019-yilda qabul qilingan “Zo‘ravonlikdan himoya to‘g‘risida”gi qonun ayollarni oilaviy va jamiyatdagi zo‘ravonlikdan himoya qilishga qaratilgan aniq choralarni belgilaydi, zo‘ravonlikka uchragan ayollarga tezkor yordam va sud himoyasini kafolatlaydi.

O‘zbekiston xalqaro majburiyatlarni ham bajaradi. Mamlakat BMTning ayollarga nisbatan barcha shakldagi diskriminatsiyani bartaraf etish to‘g‘risidagi konvensiyasi (CEDAW), inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi va boshqa xalqaro hujjatlarga qo‘shilgan bo‘lib, ular ichki qonunchilikka ham ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda.

Davlat tomonidan ayollarni qo‘llab-quvvatlashga doir dasturlar ham amalga oshirilmoqda. Masalan, 2017-2021-yillarga mo‘ljallangan “Ayollarni qo‘llab-quvvatlash va gender tengligini ta’minlash” davlat dasturi orqali ayollarning ta’lim, sog‘liqni saqlash, tadbirkorlik va ijtimoiy faolligini oshirish maqsad qilingan. Shuningdek, gender markazlari va maslahat xizmatlari ayollarga huquqiy yordam ko‘rsatadi.

Xulosa qilib aytish mumkinki, O‘zbekistonda ayollar gender tengligini ta’minlash bo‘yicha huquqiy baza yaxshi rivojlangan. Konstitutsiya, mehnat va oila kodekslari hamda maxsus qonunlar ayollarning huquqlarini himoya qiladi va ularga ijtimoiy-iqtisodiy sohalarda teng imkoniyatlar yaratadi. Biroq, amaliy hayotda gender tengsizlik muammolari hanuzgacha mavjud bo‘lib, ularni bartaraf etish uchun davlat va jamiyatning yanada keng ko‘lamli hamkorligi va sa’y-harakatlari zarur.

Nukus tumanlararo ma’muriy sudi sudyasi A.Saliyev