Beruniy rayonı haqqında
Beruniy rayonı - Qaraqalpaqstan Respublikasında 1927-jılı 3-iyulde shólkemlestirilgen rayon. Beruniy rayonı Ózbekstan Respublikasınıń arqa-batısında, Ámiwdáryanıń oń jaģasında, arqa-shıǵısta Ellikqala rayonı, batista Ámiwdárya rayonı, arqa-batista Qaraózek hám Taxtakópir rayonları, qublada Xorezm wálayatı jaylasqan. Maydanı 3,95 mıń km2 (395 mıń 194 ga). Shegara uzınlıǵı (396,5 km). Xalqı 210,5 mıń adam. Shańaraqlar sanı 50.950. Jámi hákimshilik uyımlar - 14, máhálle (MFY, MFY) - 40, mektepler - 73, MTO - 59 (sonnan, 56 mámleketlik), Densawlıqtı saqlaw mákemeleri - 16; Meshitler - 5, kitapxanalar - 76. Beruniy (rayon) da 40 awıl hám máhálle puqaralar jıyını Beruniy, Biybazar, Doslıq, Nawayı, Azat, Altınsay, Sarkop, Tınıshlıq, Shabbaz, Shimom, Qızılqala, Maqtumqulı, Tınıshlıq, Abay awıl puqaralar jıyını, Oraylıq, Shabbaz, Toqimachi, Ibn Sino, Turan, Orazbay Jumaniyazov, Palvash, Bostan, Birlik, Paxtakor, Istiqlol, Nawrız, Doslıq, Nawayı, Ámir-Temur, Gúlistan, Obi Hayot, Bunyodkor, Mustaqillik, Nayman, Qanshartol, Lolazor, Xorezm, Qıyat, YAngiobod, Saraykól máhálleleri bar.
Beruniy rayonınıń arqasında Qızılqum shóli, batısında Baday toǵayzarı hám Sultan Uvays tawı bar. Yanvardın ortasha temperaturası -15°C, -20°C, iyuldiki 28°C qa teń. Jılına 100-200 mm jawın jawadı. Vegetaciya dáwiri 200-220 kún. Rayon qublasınan Ámiwdárya aǵıp ótedi. Rayonda Aqshakól, Amirabad kólleri bar. Paxtaarna kanalınıń dawamı bolgan Bozyop kanalı bar. Ámiwdáryadan Shimomyop, Qazaqjap, Beshtam, Nayman kanalları shigarılgan. Nayman kanalınan Qattıqaqar, Suwqumarǵan japları suw aladı. Rayonda Nayman-Beshtam nasos stanciyası islep tur. Topıraqları shorli, qumlaq, boz topıraqtan ibarat. Shagal, porsıq, qaban, qoyan, tasbaqa, quslardan qırģawıl hám basqalar jasaydı. Rayon aymaǵında Badaytoqay mámleketlik biosfera qorıqxanası jaylasqan.
Xalqı, tiykarınan ózbekler bolıp, qaraqalpaq, qazaq, túrkmen, tatar, rus hám basqa millet wákilleri de jasaydı. 1 km2 qa 27,5 adam tuwra keledi.
Beruniy rayonı ekonomikasınıń drayver tiykarın agrar taraw hám qurılıs materialları jáne sharwashılıq quraydı. Beruniy rayonında 2642 isbilermenlik subektleri jumıs alıp barıp atırǵan bolıp, sonnan 254 óndiris, 102 qurılıs, 721 sawda, 117 turmıslıq xızmet, 777 awıl xojalıǵı kárxanaları jumıs alıp barmaqta. Olardan eń áhmietlileri: "SHOBBOZ TOSH" JShJ, "RAYHON APPAREL" JShJ, "ASTERA TEXTILE" JShJ, "LICO-ROOTS" JShJ QK, "JAMSHID" JShJ, "YOǴGAR" AJ "Beruniy cluster" Beruniy un zavodı, Lider Gips qurılıs materialların islep shıǵarıw zavodı, Alovuddin kunjisin tazalaw zavodı, Al-Raso boyaw islep shıǵarıw zavodı, Beruniy sawda orayı, Eco bazar, Kishi sanaat zonası, Abay APJ aymaǵındaǵı Urgut sanaat zonası jaylasqan. Sonday-aq, rayonda diyqanshılıq, baǵshılıq, pilleshilik, sharwashılıq, qusshılıq, pal hárreshilik jaqsı rawajlanǵan.
Rayonda qospa kárxanalardıń sanı 28 kishi sanaat kárxanaları isbilermenlik subekti - 242, sonnan, jańadan shólkemlestirilgenleri - 42.
Fermer xojalıqları - 549, awıl xojalıǵı kárxanaları - 14, klaster - 2. Awıl xojalıǵı jer maydanı - 313 mıń ga, jaylawlar - 262 mıń ga. Suwdı únemlewshi texnologiyalar - 38, awıl xojalıǵı texnikaları - 2100. Paxtashılıq (reje) - 37,3 mıń tonna egilgen maydan - 8,5 mıń gektar. Ǵálleshilik egilgeni - 3,8 mıń gektarǵa alınǵan ónim - 10,3 mıń tonna. Jetistirilgen pille -193,8 tonna, baǵshılıq - 668 ga. Iri qaramallar 167,5 mıń bas, azıq-awqat ónimlerin saqlaytuǵın orınlar 4 ti quraydı.
Beruniy rayonında 73 ulıwma orta bilim beriw mektebi, 1 qánigelestirilgen mektep, sonday-aq, 3 jeke menshik mektep bar. 73 mektepte 3606 pedagog jumıs alıp baradı. 41 mıńnan aslam oqıwshılar bilim aladı. Beruniy rayonında 59 Mámleketlik mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemleri jumıs alıp baradı, qamtıp alıw dárejesi 97% ke jetken. Beruniy rayonlıq medicina birlespesi rayondaǵı 200 mıńnan aslam xalıqqa sapalı medicinalıq xızmet túrlerin belgilengen tártip-qaǵıyda tiykarında kórsetip keledi. Rayonlıq medicina birlespesine qaraslı 1 oraylıq emlewxana, 1 kóp tarmaqlı oraylıq poliklinika, oǵan qaraslı 3 filial, 7 shańaraqlıq poliklinika hám 4 shańaraqlıq shıpakerlik punktleri bar.
1946-jildan (Paxtakor-eski atı) "Xalıq minbari" rayon gazetası hám "Tamaddún nuri" ilimiy-filosofiyalıq jurnalı shıģadı.
Beruniy rayonı hákimliginde 24 xızmetker jumıs alıp baradı:
1. Beruniy rayonı hákimi
2. Beruniy rayonı hákiminiń finans, ekonomika hám kámbaǵallıqtı qısqartıw máseleleri boyınsha birinshi orınbasarı - ekonomikalıq rawajlanıw hám kámbaǵallıqtı qısqartıw bólimi baslıǵı;
3. Beruniy rayonı hákiminiń qurılıs, tosıqlarsız ortalıq jaratıw, kommunikaciyalar, kommunal xojalıq, ekologiya hám kóklemzarlastırıw máseleleri boyınsha orınbasarı.
4. Beruniy rayonı hákiminiń orınbasarı - investiciya hám sırtqı sawda bólimi baslıǵı.
5. Beruniy rayonı hákiminiń awıl hám suw xojalıǵı máseleleri boyınsha orınbasarı - awıl xojalıǵı bólimi baslıǵı;
Beruniy rayonı hákiminiń jaslar siyasatı, sociallıq rawajlandırıw hám ruwxıy-aǵartıwshılıq isler boyınsha orınbasarı
7. Beruniy rayonı hákiminiń orınbasarı - shańaraq hám hayal-qızlar bólimi baslıǵı.
8. Beruniy rayonı hákimi járdemshisi.
9. Beruniy rayonı hákimligi finans-ekonomika hám kámbaǵallıqtı qısqartıw máseleleri.
boyınsha bas qánigesi
10. Beruniy rayonı hákimligi qurılıs, kommunikaciyalar hám kommunal xojalıǵı, ekologiya
hám kóklemzarlastırıw máseleleri boyınsha bas qánigesi
11. Beruniy rayonı hákiminiń jaslar siyasatı, sociallıq rawajlandırıw hám ruwxıy-
aǵartıwshılıq isleri bas qánigesi
12. Beruniy rayonı hákimligi shańaraq hám hayal-qızlar máseleleri boyınsha bas qánigesi.
13. Beruniy rayonı hákimligi awıl hám suw xojalıǵı máseleleri boyınsha bas qánigesi.
14. Beruniy rayonı hákimligi awıl hám suw xojalıǵı máseleleri boyınsha jetekshi
qánige
15. Beruniy rayonı hákimligi shólkemlestiriw-kadrlar toparı basshısı.
16. Beruniy rayonı hákimligi shólkemlestiriw-kadrlar toparınıń jetekshi qánigesi.
17. Beruniy rayonı hákiminiń ruwxıy-aǵartıwshılıq jumıslar nátiyjeliligin arttırıw, mámleketlik
tili haqqındaǵı nızam hújjetlerine boysınılıwın támiyinlew máseleleri boyınsha
Keńesgóyi
18. Beruniy rayonı hákimliginiń bas yuriskonsulti.
19. Beruniy rayonı hákimligi málimleme xızmetiniń baslıǵı
20. Beruniy rayonı hákimligi apparatı baslıǵı.
21. Beruniy rayonı hákimligi apparatı qánigesi.
22. Beruniy rayonı hákimligi Atqarıw qadaǵalawı bóliminiń bas qánigesi.
23. Beruniy rayonı hákiminiń sanlı texnologiyalar hám jasalma intellekt
texnologiyaların rawajlandırıw máseleleri boyınsha másláhátshisi
24. Beruniy rayonı hákimligi bas esapshısı.