O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksining (keyingi o‘rinlarda IPK deb yuritiladi) 2032-moddasiga ko‘ra, agar da’voning bahosi yuridik shaxslarga nisbatan bazaviy hisoblash miqdorining bir yuzi ellik baravaridan, yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan esa yuz baravaridan oshmasa, da’vo arizalari bo‘yicha ishlar soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilishi belgilangan. Bugungi kunda yuridik shaxslarga nisbatan da’vo summasi 61.800.000 so‘m miqdorigacha bo‘lgan ishlar, yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan esa 41.200.000 so‘m miqdorigacha bo‘lgan ishlar soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqiladi.

Agar ushbu moddaning to‘rtinchi qismida ko‘rsatilgan holatlar mavjud bo‘lmasa, da’vogarning iltimosnomasiga ko‘ra, javobgarning roziligi bilan boshqa ishlar ham soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilishi mumkin.

Biroq, da’vo bahosi yuridik shaxslarga nisbatan bazaviy hisoblash miqdorining bir yuzi ellik baravaridan, yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan esa yuz baravaridan oshmagan bo‘lsa ham quyidagi hollarda ishlar umumiy tartibda ko‘rib chiqiladi.

1) ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqish davlat sirining, tijorat sirining yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirning oshkor qilinishiga olib kelishi mumkin bo‘lsa;

2) qo‘shimcha holatlarni aniqlash yoki qo‘shimcha dalillarni tekshirish, shuningdek dalillarni ular turgan joyda ko‘zdan kechirish va tekshirish, ekspertiza tayinlash yoki guvohlarning ko‘rsatuvlarini eshitish zarur bo‘lsa;

3) bildirilgan talab boshqa talablar bilan bog‘liq bo‘lsa, shu jumladan uchinchi shaxslarga taalluqli bo‘lsa yoki mazkur ish bo‘yicha qabul qilingan sud hujjati bilan uchinchi shaxslarning huquqlari va qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlari buzilishi mumkin bo‘lsa.

IPK 2032-moddasiga ko‘ra, korporativ nizolar bo‘yicha ishlar, huquqiy ta’sir choralarini qo‘llash to‘g‘risidagi ishlar soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilmaydi.

Ishlarni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqishning o‘ziga xos xususiyatlari, tadbirkorlik subyektlariga afzalliklari mavjud.

Jumladan, soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi ish da’vo arizasini ish yuritishga qabul qilish va ish qo‘zg‘atish haqida ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran yigirma kundan oshmagan muddatda da’vo arizasi yuzasidan yozma fikrni, dalillarni hamda boshqa hujjatlarni taqdim etish uchun belgilangan muddat o‘tganidan keyin sudya tomonidan yakka tartibda ko‘rib chiqiladi.

Umumiy tartibda ishlar IPK 164-moddasiga ko‘ra, sud muhokamasi ishni sud muhokamasiga tayyorlash to‘g‘risidagi ajrim chiqarilgan kundan e’tiboran bir oydan oshmagan muddatda tugallanishi kerak. Alohida hollarda, sud muhokamasining muddati sud raisi tomonidan bir oydan oshmagan muddatga uzaytirilishi mumkin.

Ishni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqish muddati uzaytirilmaydi. Umumiy tartibda uzaytirilib, ikki oy muddatda ko‘rilishi mumkin.  

Sud soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi ishni sud muhokamasini o‘tkazmasdan, taraflarni chaqirtirmasdan va ularning tushuntirishlarini eshitmasdan ko‘rib chiqadi.

Soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilgan ish bo‘yicha hal qiluv qarori, agar apellyatsiya shikoyati (protesti) berilmagan bo‘lsa, qabul qilinganidan keyin o‘n kun o‘tgach qonuniy kuchga kiradi.

IPK 192-moddasiga ko‘ra, hal qiluv qarori, agar uning ustidan apellyatsiya tartibida shikoyat qilinmagan (protest keltirilmagan) bo‘lsa, u qabul qilingan kundan e’tiboran bir oylik muddat o‘tgach, qonuniy kuchga kiradi.

Iqtisodiy sudlarda ishlarni soddalashtirilgan ish yuritish tartibida ko‘rib chiqilishi yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarning buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlarini yoxud qonun bilan qo‘riqlanadigan manfaatlarini tezkorlik bilan himoya qilish, ularning vaqtlari hamda pul mablag‘larini tejalishiga xizmat qiladi.

Navoiy tumanlararo iqtisodiy sudi sudyasi

B.Djumayev