Bugungi kunda dunyoda ekologik muvozanat vaiqlim o‘zgarishi natijasida chorva hayvonlariningturli yangi tipdagi kasalliklari yuzaga kelmoqda. Xususan, xorijiy davlatlarda chorvamollarining Oqsil (yashur) kasalligi tarqalishxavfi kengaymoqda.
Jahon hayvonlar sog‘ligi tashkilotima’lumotiga ko‘ra 2025-2026 yillarda 48 ta davlatda, jumladan Osiyo qit’asidagi 22 ta, Yevropa qit’asidagi 3 ta, Afrika qit’asidagi 23 ta davlatda hayvonlarning oqsil kasalliginingyangi “SAT” tipi tarqalishi qayd etilgan.
Oqsil kasalligining A, O, Aziya-1 tiplarigaqarshi qo‘llanilayotgan vaksinalar SAT-1 va SAT-2 tiplaridan himoya qilmaydi.
Kasallikni vaksina qo‘llanilmaganhayvonlarga yuqish ehtimoli yuqori bo‘lib, hayvonlarni mahsuldorligi va nasl berishqobiliyati pasayadi.
Kasallik tarqalishini oldini olishda chorvahayvonlarini reja asosida o‘z vaqtida emlash, veterinariya-sanitariya tadbirlarini bajarishdaveterinariya xodimlari, fermer va dehqonxo‘jaliklari rahbarlari, mahalla fuqarolaryig‘inlari, chorva mollari egalari mas’uliyatlibo‘lishlari va faol qatnashishi lozim.
Kasallik tarqalishini oldini olish uchun:
xo‘jalik yoki fermaga kirish joylarigahayvonlar va transport vositalari o‘tishi uchundezobaryerlar, ishchi xodimlar uchun dezinfeksiya vositalari, shimdirilgan dezomatlar tashkilqilinib, ularni konsentratsiyasi veterinar tomonidan doimiy ravishda nazorat qilish vahududga begona shaxslar hamda transport vositalarining kirishiga yo‘l qo‘ymaslik;
xo‘jalik yoki fermalarda hayvonlarni saqlashdazoogigiyenik ko‘rsatkichlar (namlik, harorat, havo aylanishi, tabiiy va sun’iy yorug‘liknitushishi, ammiak-is gazi va boshqa gazlarningmiqdori) me’yorda bo‘lishiga amal qilish;
sifatli ozuqa va suv bilan ta’minlash, go‘nglarni o‘z vaqtida chiqarib tashlash, ishchixodimlar maxsus kiyim kechaklar, asbobanjomlar bilan o‘z vaqtida ta’minlash;
daydi hayvonlarni, mushuk, it, qushlarniferma binosi va qo‘yxonalarga yaqinlashtirmaslik, sichqon va kalamushlarga qarshi deratizatsiya tadbirlarini o‘z vaqtida o‘tkazish zarur.
Kasallikka shubha qilsangiz Veterinar yetibkelgunga qadar kasal hayvonni alohida saqlang vakasallik tarqalib ketishiga yo‘l qo‘ymang. Hayvonqarovchilariga molxona yoki turgan hovlilaridantashqariga chiqishlariga izn bermang.
Chorva hayvonlari oqsil kasalligialomatlari aniqlansa (yuqori harorat, og‘izbo‘shligida yaralarning paydo bo‘lshi, tuyoqlardagio‘zgarishlar, hamda yelin so‘rg‘ichlarida yaralarningpaydo bo‘lishi):
birinchi navbatda albatta veterinariya vrachigaxabar bering, u bilan maslahatlashmasdan, doriyoki dezinfeksiyalovchi vositalardanfoydalanmang;
Veterinariya bo‘limi holatni o‘rganib chiqib, agar kasallik tasdiqlansa, karantin chora-tadbirlarini ishlab chiqib, karantin e’lonqiladi;
kasallangan va kasallikka shubha qilinganhayvonlarni maxsus izolyatorlarga ajratinghamda kasallangan hayvonlar turgan molxonada oyoqostiga tushgan o‘tlar va go‘nglarni yoqib yuboring;
binolarni tozalash va dezinfeksiyalovchivosita bilan yuving, kasallik chiqqan hududhayvonlaridan olingan sutlarni qaynatmasdanichmang va boshqalarga bermang;
hayvon mahsulotlari (sut, go‘sht, teri, shox, tirnoq)ni shu hududdan tashqariga chiqarilishigayo‘l qo‘ymang, sut yig‘ish va qayta ishlashidishlarini yuving va dezinfeksiya qiling;
Kasallangan chorva hayvonlarida:
og‘iz va yelin yaralari uchun bikarbonat (choysodasi), kaliy permanganat (margansovka), kaliy xlorat;
oyoq yaralari uchun natriy gidroksid, natriy gipoxlorid, kaliy gipoxlorid aralashmasi, kaliy gidroksid eritmalari bilan yuvib, tozalash lozim.
Yaxshilab tozalangandan so‘ng organik kislotalar, formalin (1 l suvga 20 sm3), kreolin eritmalari bilan qaytadan yuvishni unutmang.
Oqsil kasalligiga qarshi chorva mollari biryilda ikki marta emlanadi, xususan, rejaliravishda qoramollar har yili bahor va kuzda birmartadan va qo‘ylar esa yilda bir marta emlanadi.
Epidemiyaga qarshi majburiy emlashkasallikning tarqalishini to‘xtatish maqsadidabelgilangan hududlarda tuman veterinariya bo‘limitomonidan 2,5-3,0 oylikdan katta bo‘lgan barchakasallikka moyil hayvonlarda amalga oshirilishilozim.
Zararsiz emlashdan 15-21 kun o‘tgach organizmdashu kasallikka qarshi immunitet hosil bo‘ladi. Oqsil kasalligiga qarshi emlash tadbirlariveterinariya vrachi va feldsherlar tomonidano‘tkaziladi.Chorva hayvonlarida har xil yuqumli vayuqumsiz hamda parazitar kasalliklariningalomatlari aniqlangan hollarda Veterinariya vachorvachilikni rivojlantirish qo‘mitasiningishonch raqamlariga (71-202-12-00, ichki 210, 218, 323) bog‘lanib, mutaxassislarniogohlantirishingiz so‘raladi.
Hurmatli chorvador fermerlar, chorvamollarini salomatligini saqlashda birinchinavbatda tozalikka, veterinariya-sanitariya qoidalariga amal qilish muhimdir.
Tozalik — bu faqat tartib emas, balki yuqori mahsuldorlik, sog‘lom chorva va barqarordaromad garovidir. Har bir fermer vachorvador bu masalaga jiddiy qarasa, sohadakatta natijalarga erishishi muqarrar.
Yuqumli kasalliklarga qarshi kurashish vaprofilaktikasini tashkil etish bo‘yicharespublikamizning yetakchi olim va mutaxassislaritomonidan alohida tavsiya ishlab chiqildi.
Sizlardan mazkur tavsiyaga qat’iy rioyaqilgan holda ishlarni tashkil etishingizniso‘raymiz!