Jamiyatda qonun ustuvorligini ta’minlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish hamda jamoat xavfsizligini mustahkamlash har bir davrda dolzarb ahamiyatga ega. Bu borada huquqbuzarliklarning oldini olish, aholining huquqiy madaniyatini yuksaltirish va yosh avlodda qonunga hurmat tuyg‘usini shakllantirish muhim vazifalardan hisoblanadi.

Huquqbuzarliklarning oldini olish faqat sodir etilgan qonunbuzarlikka nisbatan chora ko‘rish bilan cheklanmaydi. Eng muhimi, uning kelib chiqishiga sabab bo‘luvchi omillarni o‘z vaqtida aniqlash, fuqarolarning huquqiy bilimlarini oshirish va qonuniy xulq-atvorni kundalik hayot me’yoriga aylantirishdir.

Huquqiy madaniyat — qonuniy xulq-atvor asosi

Huquqiy madaniyat insonning qonunlarni bilishi bilangina belgilanmaydi. U, avvalo, qonun talablariga ongli ravishda rioya etish, o‘z huquq va majburiyatlarini anglash hamda boshqa insonlarning manfaatlariga hurmat bilan munosabatda bo‘lishda namoyon bo‘ladi.

Huquqiy bilimga ega bo‘lgan fuqaro o‘z harakatlarining oqibatlarini yaxshiroq anglaydi, nizoli vaziyatlarda qonuniy yo‘l tutishga intiladi va o‘z manfaatlarini huquqiy vositalar orqali himoya qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi.

Shu sababli aholining turli qatlamlari, ayniqsa, yoshlar o‘rtasida huquqiy targ‘ibot ishlarini tizimli tashkil etish muhimdir. Bunday tadbirlarda qonun normalarini shunchaki bayon etish emas, balki ularning kundalik hayotdagi ahamiyatini sodda va tushunarli misollar orqali izohlash yaxshi samara beradi.

Yoshlar tarbiyasi va huquqbuzarliklar profilaktikasi

Yoshlarning jamiyatdagi o‘rni va kelajagi ko‘p jihatdan ularning qanday muhitda voyaga yetishi, ta’lim-tarbiya olishi va bo‘sh vaqtini qanday tashkil etishiga bog‘liq. Oila, ta’lim muassasasi, mahalla va tegishli tashkilotlar o‘rtasidagi hamkorlik yoshlarning ijtimoiy hayotga moslashishi hamda mas’uliyatli fuqarolar bo‘lib kamol topishida muhim o‘rin tutadi.

Huquqbuzarliklar profilaktikasida yoshlarning muammolariga befarq bo‘lmaslik, ularning fikrlarini tinglash, qiziqishlarini qo‘llab-quvvatlash va mavjud qiyinchiliklarni o‘z vaqtida aniqlash zarur. Chunki ayrim hollarda e’tiborsizlik, salbiy muhit ta’siri, huquqiy bilimlarning yetarli emasligi yoki ijtimoiy muammolar noto‘g‘ri qarorlar qabul qilinishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Bunda yoshlar bilan faqat muammo yuzaga kelganidan keyin emas, balki oldindan ishlash muhimdir. Huquqiy-ma’rifiy uchrashuvlar, ochiq muloqotlar, sport va madaniy tadbirlar, kasb-hunarga yo‘naltirish hamda foydali mashg‘ulotlarga jalb etish yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirishga ko‘maklashadi.

Eng muhimi, profilaktik tadbirlar yoshlarni qo‘rqitish yoki ayblashga emas, balki ularda qonunga hurmat, o‘z xatti-harakatlari uchun javobgarlik va kelajakka mas’uliyat bilan qarash tuyg‘usini shakllantirishga qaratilishi lozim.

Jamoat xavfsizligi — umumiy mas’uliyat

Jamoat xavfsizligini ta’minlash faqat huquqni muhofaza qiluvchi organlarning vazifasi emas. Bu jarayonda har bir fuqaroning qonunlarga rioya qilishi, atrofdagilarning huquqlarini hurmat qilishi va jamiyat osoyishtaligiga mas’uliyat bilan yondashishi muhim ahamiyatga ega.

Huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olishda fuqarolar bilan ochiq muloqot o‘rnatish, ularning murojaatlarini tinglash, muammolarni qonuniy tartibda hal etishga ko‘maklashish hamda profilaktik tushuntirish ishlarini izchil olib borish zarur.

Shuningdek, fuqarolarning hushyorligi va ijtimoiy mas’uliyati ham jamoat xavfsizligini mustahkamlashga xizmat qiladi. Shubhali yoki xavf tug‘dirishi mumkin bo‘lgan holatlarga befarq bo‘lmaslik, biroq har qanday vaziyatda qonuniy tartib va inson huquqlariga rioya etish muhimdir.

Qo‘riqlash xizmati faoliyatida ham profilaktik yondashuv, belgilangan xavfsizlik talablariga rioya etish va fuqarolar bilan to‘g‘ri muloqot qilishning ahamiyati katta. Xavfsizlik qoidalariga mas’uliyat bilan yondashish turli noxush holatlarning oldini olishga yordam beradi.

Internet makonida huquqiy mas’uliyat

Bugungi axborotlashgan davrda internet va ijtimoiy tarmoqlar insonlar hayotining ajralmas qismiga aylandi. Ular bilim olish, muloqot qilish va axborot almashish uchun keng imkoniyatlar yaratmoqda. Shu bilan birga, internetdan foydalanishda huquqiy savodxonlik va axborotga tanqidiy yondashish ham muhimdir.

Yolg‘on ma’lumotlarni tarqatish, boshqa shaxslarning sha’ni va qadr-qimmatiga putur yetkazish, shaxsiy ma’lumotlarni noqonuniy oshkor qilish yoki tarmoq orqali sodir etiladigan boshqa qonunbuzarliklar huquqiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Shuning uchun, ayniqsa, yoshlar o‘rtasida raqamli madaniyatni rivojlantirish, internetdagi xatti-harakatlar uchun ham mas’uliyat mavjudligini tushuntirish va shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish qoidalarini o‘rgatish zarur.

Har bir foydalanuvchi internetda tarqatayotgan axborotining ishonchliligiga e’tibor berishi, boshqalarning huquqlarini hurmat qilishi va qonunga zid harakatlardan tiyilishi lozim.

Xulosa

Huquqbuzarliklarning oldini olish izchil profilaktika, huquqiy targ‘ibot, samarali hamkorlik va fuqarolarning ongli ishtirokini talab etadi. Qonunlarga hurmat ruhida tarbiyalangan, o‘z huquq va majburiyatlarini yaxshi anglagan inson jamiyat barqarorligini ta’minlashga munosib hissa qo‘shadi.

Shu bois huquqiy madaniyatni yuksaltirish, yoshlarni sog‘lom va mas’uliyatli hayot tarziga yo‘naltirish, jamoat xavfsizligiga daxldorlik hissini kuchaytirish hamda profilaktik tadbirlarni zamon talablariga mos ravishda tashkil etish muhimdir.

Zero, xavfsiz jamiyatni shakllantirish faqat qonun talablarini belgilash bilan emas, balki har bir fuqaroning ushbu talablarga ongli ravishda amal qilishi bilan ta’minlanadi.

Muallif: Saparmatov Sulaymon Baxtiyor o‘g‘li
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qo‘riqlash xizmati MMIB PTG katta psixologi, leytenant.