Davlat xaridlari tizimida korrupsiya xavflari va ularning kelib chiqish sabablari.
2026-04-03 08:25:00 / Maqolalar

Elektron davlat xaridlari tizimini joriy etishning ahamiyati
Korrupsiyaning oldini olishda raqamli texnologiyalarni joriy etish muhim ahamiyatga ega. Elektron davlat xaridlari platformalari orqali barcha jarayonlarni avtomatlashtirish imkoniyati paydo bo‘ladi.
Elektron tizimlar orqali:
- tender e’lonlari omma uchun ochiq bo‘ladi,
- ishtirokchilar teng sharoitda qatnashadi,
- qaror qabul qilish jarayoni avtomatlashtiriladi.
Bu esa inson omilini kamaytirib, subyektiv qarorlar qabul qilinishi ehtimolini pasaytiradi. Shu bilan birga, barcha ma’lumotlar elektron shaklda saqlanishi orqali keyinchalik tekshiruv o‘tkazish osonlashadi.
Shaffoflik va jamoatchilik nazoratini kuchaytirish
Davlat xaridlari jarayonida ochiqlikni ta’minlash korrupsiyaga qarshi kurashning asosiy vositalaridan biri hisoblanadi. Barcha tender ma’lumotlari, ishtirokchilar haqidagi axborot va g‘olibni aniqlash mezonlari jamoatchilik uchun ochiq bo‘lishi lozim.
Jamoatchilik nazoratini kuchaytirish orqali:
- noqonuniy harakatlar tez aniqlanadi,
- mas’ul shaxslarning javobgarligi oshadi,
- davlat organlariga bo‘lgan ishonch mustahkamlanadi.
Ommaviy axborot vositalari va fuqarolik jamiyati institutlarining ishtiroki bu jarayonda alohida ahamiyat kasb etadi.
Manfaatlar to‘qnashuvini bartaraf etish mexanizmlari
Korrupsiyaning oldini olishda manfaatlar to‘qnashuvini bartaraf etish muhim o‘rin tutadi. Davlat xaridlarida ishtirok etuvchi mansabdor shaxslar o‘z shaxsiy manfaatlari bilan bog‘liq qarorlar qabul qilmasligi lozim.
Shu maqsadda:
- manfaatlar deklaratsiyasini joriy etish,
- mansabdor shaxslarning tender jarayonlarida ishtirokini cheklash,
- ichki nazorat tizimlarini kuchaytirish zarur.
Bu choralar orqali adolatli raqobat muhitini ta’minlash mumkin bo‘ladi.
Javobgarlik va huquqiy choralarni kuchaytirish
Korrupsiya holatlariga nisbatan qat’iy javobgarlik choralarini qo‘llash muhim ahamiyatga ega. Qonunchilikda davlat xaridlari sohasidagi huquqbuzarliklar uchun ma’muriy va jinoiy javobgarlik belgilangan bo‘lishi lozim.
Javobgarlik choralarini kuchaytirish:
- huquqbuzarliklarning oldini oladi,
- profilaktik ta’sir ko‘rsatadi,
- tizimda intizomni ta’minlaydi.
Shu bilan birga, huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan nazorat va tekshiruv ishlarini tizimli ravishda olib borish talab etiladi.
Xalqaro tajriba va uni joriy etish imkoniyatlari
Davlat xaridlari sohasida korrupsiyaga qarshi kurashda xalqaro tajribani o‘rganish va amaliyotga joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi. Rivojlangan davlatlarda elektron xaridlar, ochiq ma’lumotlar bazasi va mustaqil audit tizimlari samarali natija bermoqda.
Xalqaro standartlarni joriy etish orqali:
- milliy tizimni takomillashtirish,
- xorijiy investitsiyalarni jalb qilish,
- davlat mablag‘laridan samarali foydalanish imkoniyati oshadi.
Shu bilan birga, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilish va ularning tavsiyalaridan foydalanish muhim hisoblanadi.
Termiz tumanlararo iqtisodiy sudining sudyasi T.Usmonov
