Ushbu jirkanch jinoyat turiga qarshi kurashish va oldini olish maqsadida Birlashgan Millatlar Tashkilotining tavsiya va majburiy xarakterdagi qator hujjatlari qabul qilingan.

Xususan, bu toifaga Odamlar savdosi va qullikda boshqa shaxslarning ekspluatatsiyasiga qarshi kurash to‘g‘risidagi konventsiya (1949), Qullik va qul savdosiga, qullikka o‘xshash muassasalar va amaliyotlarga barham berish to‘g‘risidagi qo‘shimcha konventsiya (1956), shuningdek, ayollar savdosi va jinoiy savdosiga qarshi kurash to‘g‘risidagi protokol kiradi. Bolalar, Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi konventsiyani to'ldiruvchi (2000). g.).

Bundan tashqari, odam savdosiga qarshi kurashishda davlatlararo hamkorlikni kuchaytirish maqsadida 2005 yilda MDHning “Odam savdosiga qarshi kurashish sohasida hamkorlikni kuchaytirish to‘g‘risida”gi bitimi, 2006 yilda esa sakkiz nafar a’zo davlat “2007–2010 yillarga mo‘ljallangan odam savdosiga qarshi kurashish dasturi”ni qabul qildi.

Odam savdosi va majburiy mehnatga qarshi kurashish milliy qonunchiligimizga ham o‘zgartirishlar kiritilmoqda. Xususan, 2019–2020-yillarda mazkur sohalardagi faoliyatni tartibga soluvchi 20 dan ortiq me’yoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilindi. Bundan tashqari, XMT va Xalqaro migratsiya tashkilotining 6 ta konventsiyasi va bayonnomalari ratifikatsiya qilindi. Bolalar mehnati va majburiy mehnat uchun javobgarlik choralarini kuchaytirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksiga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritildi. Shu bilan birga, xalqaro tajribani hisobga olgan holda “Odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi qonunning yangi tahriri qabul qilindi.
BMT ma'lumotlariga ko'ra, har yili dunyo bo'ylab 2,7 millionga yaqin odam odam savdosi qurboniga aylanadi. Xalqaro ekspertlarning fikricha, bu jinoyatdan yillik daromad 7 milliard AQSH dollaridan oshadi. Odam savdosi qurbonlarining 80 foizini ayollar va bolalar tashkil etishi xavotirlidir. Har yili 600-800 ming ayol va bola chet ellarga olib ketilib, sotiladi.
Bugungi kunda dunyoda odam savdosining uchta asosiy turi mavjud: jinsiy ekspluatatsiya (fohishalik), majburiy mehnat va inson a’zolarini sotish.
Asosan ayollar (jumladan, qizlar) jinsiy ekspluatatsiya uchun odam savdosiga uchraydi. Maʼlumotlarga koʻra, ayollarning 72 foizi shu maqsadda odam savdosiga uchragan.
Majburiy mehnatga jalb qilinganlarning aksariyati erkaklardir. Bu ko‘rsatkich 85,7 foizni tashkil etadi, bu esa odam savdosi qurbonlarining aksariyatini majburiy mehnatga jalb qilishdan dalolat beradi.
Odam a’zolarini sotish jinoyati odam savdosining juda past profilli turi bo‘lib, odam savdosida sotilgan umumiy “tovar”ning 1 foizidan ko‘p bo‘lmagan qismini tashkil etadi. Ushbu turdagi “mahsulot”ning yillik sotilishi 1 milliard dollardan ortiqni tashkil etishi bu toifadagi jinoyatlar ham jiddiy muammo ekanligini tasdiqlaydi.

Bu jinoyatlarning asl sabablariga nazar tashlaydigan bo‘lsak, ma’naviy qashshoqlik, ochko‘zlik, dunyoga haddan tashqari ambitsiya va o‘zimizga qul bo‘lishni ko‘ramiz.
Bunday iflos, jirkanch jinoyat mamlakatimizni ham chetlab o‘tmaydi. Afsuski, fuqarolarimiz ham odam savdosi qurboniga aylanmoqda, buni ommaviy axborot vositalarida ko‘rib, eshitib turibmiz. Bularning barchasi davlatimiz va jamiyatimiz tomonidan bu illatga qarshi qat’iy choralar ko‘rilayotgani bois sodir bo‘lmoqda. Ular odam savdosi bilan shug‘ullanayotgan yurtdoshlarimiz va undan jabrlanganlarni himoya qilishni o‘z oldilariga dolzarb vazifa qilib qo‘ydilar.

Qonun ustuvor bo‘lgan davlatimizda bunday illatlarni fosh etishda kechayu kunduz tinmay mehnat qilayotgan inson huquqlari va huquqni muhofaza qiluvchi idoralar faoliyat yuritmoqda.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, odam savdosining har qanday ko‘rinishiga qarshi kurash jiddiy xalqaro yondashuv va o‘zaro huquqiy hamkorlik asosida olib borilganda samarali bo‘ladi.

Axir odam savdosi kechirilmas jinoyat, og‘ir gunohdir!

Jinoyat ishlari bo‘yicha Paxtachi tuman sudi raisi A. Xolboyev