Navoiy shahar hokimligi

GIYOHVANDLIKNI OLDINI OLISHDA OILANING O‘RNI

Bugungi kunda jahon hamjamiyati, xususan, jadal rivojlanish yo‘lidan borayotgan Yangi O‘zbekiston oldida insoniyat sivilizatsiyasiga tahdid solayotgan qator global muammolar ko‘ndalang bo‘lib turibdi. Ana shunday asr vabolaridan biri, millat genofondiga, jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy barqarorligiga jiddiy xavf tug‘dirayotgan illat — giyohvandlik va narkojinoyatchilikdir.

Bu shunchaki bir shaxsning fojiasi emas. Bu — millat kelajagi, farzandlarimiz hayoti va jamiyatimiz barqarorligiga tahdid soluvchi jiddiy ijtimoiy muammodir.

Muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganlaridek: “Biz sog‘lom avlodni tarbiyalab voyaga yetkazishimiz kerak. Agar farzandlarimizni zararli ta’sirlardan, giyohvandlik va soxta g‘oyalardan asray olmasak, kelajagimizni boy beramiz”.

Bugungi kunda giyohvandlikka qarshi kurash faqat huquq-tartibot organlarining vazifasi emas. Bu borada profilaktika, sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish, yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, oiladagi sog‘lom ma’naviy-psixologik muhitni shakllantirish kabi omillar ham muhim ahamiyat kasb etadi.

Zero, jamiyatning eng asosiy bo‘g‘ini va farzand tarbiyasining birlamchi maskani — oiladir.

GIYOHVANDLIK TAHDIDI YANGI QIYOFADA

Navoiy viloyati respublikamizning yirik sanoat va iqtisodiy o‘sish markazlaridan biri hisoblanadi. Hududda yoshlar salmog‘ining yuqoriligi ularning ta’lim-tarbiyasi, bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish va turli salbiy ta’sirlardan himoya qilish masalasiga alohida e’tibor qaratishni talab etadi.

Bugungi kunda giyohvandlikning ko‘rinishi ham o‘zgarib bormoqda. An’anaviy narkotik vositalar bilan bir qatorda, sintetik narkotik moddalar va psixotrop vositalarning noqonuniy tarqalishi yoshlar uchun yangi xavflarni yuzaga keltirmoqda.

Ayniqsa, internet va ijtimoiy tarmoqlardan foydalanib, yoshlarni noqonuniy faoliyatga jalb etish holatlari profilaktika ishlarini yangi yondashuvlar asosida tashkil etishni taqozo etmoqda.

Shu bois ota-onalarning farzandlari bilan muloqoti, ularning do‘stlari, qiziqishlari va internetdagi faoliyatiga e’tibori muhim profilaktik omillardan biridir.

MUAMMONING ILDIZI OILAVIY MUHIT BILAN BOG‘LIQ

Giyohvandlikning oldini olishda oiladagi muhitning o‘rni beqiyos. Ayrim hollarda ota-onalar farzandlarini moddiy jihatdan ta’minlashga katta e’tibor qaratgani holda, ularga yetarlicha vaqt ajratmasligi mumkin.

Farzandga berilgan qimmatbaho telefon, kiyim-kechak yoki boshqa moddiy ne’matlar ota-onaning mehr-muhabbati va e’tiborining o‘rnini bosa olmaydi.

Farzand bilan ochiq muloqot qilish, uning muammolarini tinglash, kayfiyati va xulq-atvoridagi o‘zgarishlarga befarq bo‘lmaslik — giyohvandlikning oldini olishdagi eng muhim qadamlardan biridir.

Oiladagi doimiy nizolar, zo‘ravonlik, e’tiborsizlik yoki ota-onaning uzoq muddat farzandidan uzoqda bo‘lishi ham ayrim yoshlarning ruhiy jihatdan zaiflashishiga olib kelishi mumkin. Bunday vaziyatlarda farzand muammosini begona muhitdan, ba’zan esa zararli odatlardan izlash xavfi ortadi.

Shuning uchun har bir ota-ona farzandining nafaqat moddiy, balki ma’naviy va ruhiy ehtiyojlariga ham e’tibor qaratishi zarur.

FARZAND TARBIYASIDA RAQAMLI NAZORAT HAM MUHIM

Bugun yoshlarning hayotini internetsiz tasavvur qilish qiyin. Shu bilan birga, internetdagi turli zararli kontent va noqonuniy faoliyatlarga jalb etuvchi manbalar ota-onalardan yanada hushyorlikni talab etadi.

Ota-onalarning raqamli savodxonligini oshirish, farzandlarining internetdan foydalanish madaniyatini shakllantirish, zarur hollarda ota-ona nazorati vositalaridan foydalanish bo‘yicha bilimlarini oshirish muhim.

Biroq nazorat faqat taqiqlashdan iborat bo‘lmasligi kerak. Farzandga internetdagi xavflarni tushuntirish, ishonchli muloqot muhitini yaratish va uning raqamli hayotiga befarq bo‘lmaslik samarali profilaktikaning muhim shartidir.

XAVF GURUHIDAGI OILALAR BILAN MANZILLI ISHLASH ZARUR

Giyohvandlikning oldini olishda barcha oilalarga bir xil yondashuv yetarli emas. Ayniqsa, oilaviy nizolar mavjud bo‘lgan, ota-onasidan biri yoki ikkalasi migratsiyada bo‘lgan, vasiylik va homiylikka berilgan yoki turli ijtimoiy muammolarga duch kelayotgan oilalar bilan manzilli ishlash lozim.

Bunday oilalardagi yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni sport, san’at, ta’lim, IT va kasb-hunarga yo‘naltirish, zarur hollarda psixologik yordam ko‘rsatish muhim ahamiyatga ega.

Mahalla, ta’lim muassasalari, ota-onalar, mutaxassislar va tegishli tashkilotlarning hamkorligi orqali har bir yoshning muammosini erta aniqlash va unga o‘z vaqtida ko‘mak berish mumkin.

OTA-ONA — BIRINCHI PROFILAKTIKA VOSITASI

Farzand tarbiyasida ota-onaning shaxsiy namunasi katta ahamiyatga ega. Oilada sog‘lom turmush tarzi, o‘zaro hurmat, mehr-oqibat va mas’uliyat muhitini shakllantirish farzandning turli zararli ta’sirlarga qarshi immunitetini mustahkamlaydi.

Ota-ona farzandining xulq-atvoridagi keskin o‘zgarishlarga befarq bo‘lmasligi kerak. Kayfiyatning tez-tez o‘zgarishi, o‘qishga yoki odatiy mashg‘ulotlarga qiziqishning pasayishi, do‘stlar davrasining keskin o‘zgarishi kabi holatlar kuzatilganda, farzandni ayblash yoki muammoni yashirish emas, balki mutaxassislar yordamiga murojaat qilish muhim.

Muammoni erta aniqlash va o‘z vaqtida yordam ko‘rsatish salbiy oqibatlarning oldini olish imkonini beradi.

AMALIY TAKLIFLAR

Giyohvandlikning oldini olishda oilaning rolini yanada kuchaytirish maqsadida quyidagi yo‘nalishlarga e’tibor qaratish maqsadga muvofiq:

Birinchidan, ota-onalarning raqamli savodxonligini oshirish, ularga farzandlarining internetdan xavfsiz foydalanishini ta’minlash bo‘yicha amaliy ko‘nikmalar berish.

Ikkinchidan, maktab va oliy ta’lim muassasalarida ota-onalar bilan uchrashuvlarni mazmunan takomillashtirish, ularga giyohvandlikning oldini olish, yoshlar psixologiyasi va dastlabki xavf belgilarini aniqlash bo‘yicha tushuntirishlar berish.

Uchinchidan, xavf guruhiga kiruvchi oilalar bilan manzilli va individual ishlash tizimini kuchaytirish. Bunda mahalla, ta’lim muassasalari, psixologlar, tibbiyot xodimlari va boshqa mutasaddi tashkilotlar hamkorligini yo‘lga qo‘yish.

To‘rtinchidan, yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni sport, madaniyat, san’at, IT va kasb-hunarga keng jalb etish.

Beshinchidan, oilalarda sog‘lom ma’naviy-psixologik muhitni shakllantirish, ota-onalarning farzand tarbiyasidagi mas’uliyatini oshirish hamda oilaviy nizolarning oldini olishga qaratilgan profilaktik ishlarni kuchaytirish.

XULOSA

Xulosa qilib aytganda, giyohvandlikka qarshi kurash faqat jazolash yoki huquqiy choralar bilan cheklanmasligi kerak. Bu — avvalo, oldini olish, tushuntirish, tarbiya, mehr va e’tibor masalasidir.

Giyohvandlikka qarshi eng samarali kurash har bir xonadonda, har bir oilada boshlanadi. Farzandini tinglaydigan, uning muammosiga befarq bo‘lmaydigan, bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etadigan va sog‘lom muhit yaratgan oila — jamiyatning eng kuchli himoya qal’asidir.

Oila — davlat ichidagi kichik davlat. Agar shu kichik davlatda mehr-oqibat, sog‘lom muhit, to‘g‘ri tarbiya va mas’uliyat ustuvor bo‘lsa, farzandlarimizni turli zararli ta’sirlardan asrash imkoniyati yanada ortadi.

Zero, sog‘lom oila — sog‘lom farzand, sog‘lom farzand esa jamiyatning mustahkam kelajagidir.

MAMADIYAROVA MALIKA TADJIYEVNA
Navoiy viloyati hokimi o‘rinbosari — Oila va xotin-qizlar boshqarmasi boshlig‘i