Gender tenglik — adolatli jamiyat va taraqqiyot garovi
2026-09-18 11:30:00 / Yangiliklar

Bugun gender tenglik masalasi dunyo miqyosida inson huquqlari, ijtimoiy adolat va barqaror taraqqiyotning muhim mezonlaridan biri sifatida qaralmoqda. Chunki jamiyatning rivoji undagi har bir inson uchun teng imkoniyatlar yaratilishi bilan chambarchas bog‘liq.
Gender tenglik — bu ayol va erkakning mutlaqo bir xil bo‘lishi emas. Bu, avvalo, ularning huquq va imkoniyatlardan teng foydalanishi, ta’lim olishi, mehnat qilishi, tadbirkorlik bilan shug‘ullanishi, davlat va jamiyat boshqaruvida faol ishtirok etishi uchun adolatli sharoit yaratilishidir.
O‘zbekistonda gender tenglik borasida muhim qadamlar
O‘zbekistonda so‘nggi yillarda xotin-qizlar va erkaklarning teng huquq hamda imkoniyatlarini ta’minlashga qaratilgan muhim islohotlar amalga oshirilmoqda.
2021-yilda O‘zbekiston Respublikasida 2030-yilgacha gender tenglikka erishish strategiyasi tasdiqlandi. Ushbu strategiya jamiyat va davlat hayotining barcha sohalarida gender tenglik tamoyillarini qaror toptirishning muhim dasturiy asosi bo‘lib xizmat qilmoqda.
2026-yil 26-mayda esa Oliy Majlis Senati Kengashining KQ-346/1-V-son qarori bilan Gender strategiyasining 2030-yilgacha bo‘lgan yangilangan maqsadli ko‘rsatkichlari tasdiqlandi. Ushbu hujjatda davlat boshqaruvi, siyosiy faoliyat, iqtisodiyot, bandlik, ta’lim, ilm-fan, innovatsiyalar va boshqa yo‘nalishlarda xotin-qizlarning ishtirokini kengaytirishga qaratilgan aniq maqsadlar belgilangan.
Masalan, 2030-yilga borib:
-
siyosiy partiyalarda xotin-qizlar ulushini 50 foizga yetkazish;
-
siyosiy partiyalarning rahbarlik lavozimlarida xotin-qizlar ulushini 42,5 foizga yetkazish;
-
vazir va vazirga tenglashtirilgan lavozimlarda xotin-qizlar sonini 6 nafarga yetkazish;
-
mahalliy ijroiya hokimiyati organlarida hokim lavozimlaridagi xotin-qizlar sonini 8 nafarga yetkazish ko‘zda tutilgan.
Bundan tashqari, 2026-yil 16-fevraldagi PF-21-son Farmon bilan boshqaruv lavozimlarida xotin-qizlar ulushini 35 foizga, davlat fuqarolik xizmatida xotin-qizlar ulushini esa 40 foizga yetkazish maqsadlari belgilangan.
Bu raqamlar shunchaki statistik ko‘rsatkich emas. Ular mamlakatimizda xotin-qizlarning davlat boshqaruvi va jamiyat hayotidagi rolini yanada kuchaytirishga qaratilgan izchil siyosat mavjudligini ko‘rsatadi.
Iqtisodiy imkoniyatlar — tenglikning muhim sharti
Gender tenglikni ta’minlashda ayollarning iqtisodiy mustaqilligi ham muhim ahamiyatga ega.
2026-yilgi maqsadli ko‘rsatkichlarda xotin-qizlarning bandligi va tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlashga ham alohida e’tibor qaratilgan. Jumladan, 2030-yilgacha ehtiyojmand xotin-qizlarni lider tadbirkor ayollarga biriktirish ko‘rsatkichini 100 ming nafarga yetkazish, rasman ishsiz deb hisoblanuvchi xotin-qizlar ulushini 5 foizgacha kamaytirish maqsad qilingan.
Shuningdek, xotin-qizlarni zamonaviy kasb va tadbirkorlik ko‘nikmalariga o‘rgatish, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan faol foydalanishga jalb etish bo‘yicha ham aniq ko‘rsatkichlar belgilangan.
Bu esa gender tenglik masalasining faqat huquqiy emas, balki iqtisodiy imkoniyatlar masalasi ham ekanini ko‘rsatadi.
Ammo muammolar hali ham mavjud
Shunga qaramay, jamiyatimizda gender tenglik borasida hal qilinishi lozim bo‘lgan masalalar yo‘q emas.
Eng katta muammolardan biri — ijtimoiy stereotiplar.
Ba’zan qiz bola uchun muayyan kasblar “mos emas”, ayol kishi rahbarlik qila olmaydi yoki oiladagi barcha mas’uliyat faqat ayol zimmasida bo‘lishi kerak, degan qarashlarga duch kelamiz.
Bunday stereotiplar insonning qobiliyati va salohiyatini uning jinsi bilan baholashga olib keladi.
Yana bir masala — ayolning oila va kasbiy faoliyatni birgalikda olib borishi uchun yetarli sharoit yaratish. Ayol ona bo‘lgani uchun kasbiy rivojlanishdan ortda qolmasligi kerak. Shu bilan birga, farzand tarbiyasi faqat ayolning emas, ota-onaning umumiy mas’uliyati sifatida qaralishi muhim.
Shuningdek, mehnat bozorida teng imkoniyat, ta’lim olish, zamonaviy kasblarni egallash va rahbarlik lavozimlariga munosib nomzod sifatida ko‘rilish masalalarida ham jamiyatdagi qarashlarni yanada o‘zgartirish zarur.
Chunki qonunchilikda tenglikni ta’minlash bilan birga, odamlarning dunyoqarashida ham tenglik tamoyili qaror topishi kerak.
Gender tenglik — faqat ayollar masalasi emas
Menimcha, gender tenglikni faqat xotin-qizlarning muammosi sifatida ko‘rish noto‘g‘ri.
Bu — butun jamiyatning masalasi.
Ayolning ta’lim olishi, ishlashi, tadbirkor bo‘lishi yoki rahbarlikka intilishi tabiiy huquq bo‘lgani kabi, erkakning farzand tarbiyasida faol ishtirok etishi, oiladagi mas’uliyatni turmush o‘rtog‘i bilan teng bo‘lishishi ham tabiiy holat bo‘lishi kerak.
Jamiyatda “erkakning ishi”, “ayolning ishi” degan qat’iy chegaralar emas, insonning qobiliyati, bilimi, mehnati va tanlovi ustuvor bo‘lishi kerak.
Xulosa
Gender tenglik — bu ayollarni erkaklardan ustun qo‘yish ham, erkaklarning huquqlarini cheklash ham emas. Bu — insonning jinsi sababli uning imkoniyatlari cheklanmasligi degan tamoyildir.
Bugun O‘zbekistonda bu borada muhim huquqiy asoslar yaratilgan. 2026-yilda Gender strategiyasining maqsadli ko‘rsatkichlari yangilanib, siyosiy, iqtisodiy va davlat boshqaruvida xotin-qizlar ishtirokini oshirish bo‘yicha aniq maqsadlar belgilandi.
Endi oldimizdagi eng muhim vazifa — bu imkoniyatlarni amaliy natijaga aylantirish.
Buning uchun davlat tomonidan yaratilayotgan sharoitlar bilan bir qatorda, oilada, ta’lim muassasalarida, ish joylarida va umuman jamiyatda gender stereotiplarini kamaytirishimiz kerak.
Teng imkoniyat berilgan jamiyatda iste’dod yashirinib qolmaydi. Insonning kelajagini uning jinsi emas, bilimi, salohiyati va mehnati belgilaydigan jamiyat esa, albatta, yanada kuchli va farovon bo‘ladi.
Gender tenglik — bugunning talabi emas, kelajak oldidagi mas’uliyatimizdir.
Sevinch Faxriddinova, ijtimoiy tarmoq faoli
