O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Tog‘-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi

Toshkent shahridagi Kontent tayyorlash markazida Tog‘-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasining 2026-yil to‘qqiz oylik faoliyati yakunlariga bag‘ishlangan matbuot anjumani bo‘lib o‘tdi.

Anjumanda yer qa’ridan noqonuniy foydalanishning oldini olish, yashirin iqtisodiyotga qarshi kurashish, sanoat xavfsizligini ta’minlash hamda davlat nazoratiga zamonaviy raqamli texnologiyalarni joriy etish masalalari muhokama qilindi.

Tadbirda Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligining Kon-geologiya nazorati va noruda xomashyosi bo‘limi boshlig‘i B. Raximov, Inspeksiya mas’ullari hamda ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etdi.

Inspeksiya ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–sentabr oylarida yer qa’ridan foydalanish sohasida 576 ta nazorat tadbiri o‘tkazilgan. Shundan 235 ta tekshiruv natijasida jami 5,3 million kub metr foydali qazilma noqonuniy qazib olingani aniqlangan. Davlat va jamiyat manfaatlariga yetkazilgan zarar 106 milliard so‘m miqdorida hisoblangan.

Aniqlangan qonunbuzilishlar bo‘yicha to‘plangan materiallar huquqiy baho berish va qonunchilikda belgilangan choralarni ko‘rish uchun huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yuborilgan.

Nazorat tadbirlarida foydali qazilmalarni qazib olishning haqiqiy hajmlarini yashirish, hisobotlarda noto‘g‘ri ma’lumot ko‘rsatish hamda ruxsatnoma shartlariga rioya qilmaslik holatlariga alohida e’tibor qaratilgan.

Soliq qo‘mitasi va boshqa mas’ul idoralar bilan hamkorlikda qazib olingan foydali qazilmalar hajmlari soliq hisobotlari bilan solishtirilgan. Natijada yashirin aylanmani aniqlash va qisqartirishga qaratilgan choralar hisobidan davlat budjetiga 10,2 milliard so‘m qo‘shimcha soliq tushumlari undirilgan.

Bu jarayon qazib olingan foydali qazilmalarning haqiqiy hajmini hisobga olish, soliq majburiyatlarining to‘g‘ri bajarilishini ta’minlash va qonuniy faoliyat yuritayotgan tadbirkorlar uchun teng raqobat sharoitlarini yaratishga xizmat qiladi.

Foydali qazilmalarni qazib olish shartlarini buzgan tadbirkorlik subyektlariga tegishli 117 ta ruxsatnoma yuzasidan sudlarga da’vo arizalari kiritilgan. Natijada 43 ta ruxsatnoma muddatidan oldin bekor qilingan, yana 55 ta ruxsatnoma bo‘yicha tegishli taqdimnomalar kiritilgan.

Matbuot anjumanida noqonuniy qazib olish holatlarini masofadan aniqlash imkonini berayotgan kosmik monitoring natijalariga ham e’tibor qaratildi.

“O‘zbekkosmos” agentligi bilan hamkorlikda sun’iy yo‘ldosh tasvirlari orqali qazib olish hududlari, yer yuzasidagi o‘zgarishlar va noqonuniy faoliyat ehtimoli mavjud maydonlar kuzatib borilmoqda.

Xususan, 2025-yilda kosmik monitoring orqali taqdim etilgan 2 261 ta holatdan 1 444 tasi o‘rganilgan. Natijada 195 ta yuridik shaxs tomonidan 4,5 million kub metr noruda foydali qazilma qazib olingani aniqlangan.

Kosmik monitoringning afzalligi shundaki, katta hududlardagi o‘zgarishlarni masofadan kuzatish, ehtimoliy qonunbuzilishlarni aniqlash va nazorat tadbirlarini xavf yuqori bo‘lgan maydonlarga yo‘naltirish imkoniyati kengayadi.

Bundan tashqari, “Geomonitoring” axborot tizimi Soliq qo‘mitasining axborot resurslari bilan integratsiya qilingan. Natijada foydali qazilmalarni qazib olish hajmlari bo‘yicha taqdim etilgan ma’lumotlarni soliq hisobotlari bilan taqqoslash, tafovutlarni masofadan aniqlash imkoniyati yaratilgan.

Nazorat samaradorligini oshirish maqsadida Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Farg‘ona va Buxoro viloyatlaridagi foydali qazilma konlariga olib boruvchi yo‘llarda jami 94 ta kuzatuv kamerasi o‘rnatilgan. Shuningdek, 115 ta tadbirkorlik subyekti maxsus dasturga ulangan.

Anjumanda sanoat xavfsizligini ta’minlash, konchilik va portlatish ishlarida belgilangan talablarning bajarilishi yuzasidan ham ma’lumot berildi.

2026-yilning to‘qqiz oyida bu yo‘nalishda 295 ta nazorat tadbiri o‘tkazilib, normativ hujjatlar talablarining 3 675 ta buzilishi aniqlangan. Kamchiliklarni bartaraf etish uchun 331 ta yozma ko‘rsatma berilgan, 12 ta xavfli ishlab chiqarish obyektida ishlar vaqtincha to‘xtatilgan.

Hisobot davrida xavfli ishlab chiqarish obyektlarida 18 ta baxtsiz hodisa qayd etilgan. Ulardan 7 tasi o‘lim bilan yakunlangan, 8 tasida og‘ir tan jarohati olingan, 3 tasi guruhiy baxtsiz hodisa sifatida qayd etilgan.

Bu ko‘rsatkichlar sanoat xavfsizligi talablariga rioya etish, ishlab chiqarishdagi xavf omillarini oldindan aniqlash va xodimlar hayotini muhofaza qilish masalalarida profilaktik nazoratni kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi.

Yer osti suvlaridan foydalanish yo‘nalishida esa 683 ta quduq faoliyati o‘rganilgan. Tekshiruvlarda tegishli hujjatlarsiz quduq qazish bo‘yicha 17 ta, ruxsatnomasiz yer osti suvidan foydalanish bo‘yicha 46 ta holat aniqlangan.

Qonunbuzilishlarning oldini olish va aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish maqsadida 230 ta ogohlantirish berilib, 68 ta ma’muriy bayonnoma rasmiylashtirilgan.

Matbuot anjumanida davlat nazoratini raqamlashtirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar ham taqdim etildi.

2026-yil 1-may kuni Inspeksiya va “Yagona integrator UZINFOCOM” MCHJ o‘rtasida imzolangan hamkorlik memorandumi asosida “E-Yer Qa’ri Nazorati” yagona axborot tizimini yaratish ishlari olib borilmoqda.

Hozirga qadar tizimning konseptual arxitekturasi hamda dastlabki 4 ta moduldan iborat boshlang‘ich funksional versiyasi ishlab chiqilgan. Umumiy hisobda 11 ta asosiy modulni o‘z ichiga oluvchi platformani ikki bosqichda joriy etish rejalashtirilgan.

Yangi platforma orqali arizalarni qabul qilish, tekshiruvlarni ro‘yxatga olish, dalolatnomalar va yozma ko‘rsatmalarni rasmiylashtirish, hisobotlarni shakllantirish hamda ularning ijrosini kuzatish jarayonlarini yagona elektron muhitda amalga oshirish ko‘zda tutilmoqda.

Shuningdek, tizimni Soliq qo‘mitasi, Adliya vazirligi, ichki ishlar va prokuratura organlari hamda boshqa tashkilotlarni qamrab oluvchi jami 21 ta davlat idorasining axborot resurslari bilan integratsiya qilish rejalashtirilgan.

Bu nazorat jarayonlarida takroriy ma’lumot kiritishni kamaytirish, idoralararo axborot almashinuvini tezlashtirish va qarorlar qabul qilishda aniq ma’lumotlarga tayanish imkonini beradi. Shu bilan birga, inson omilini kamaytirish va nazoratning shaffofligini oshirishga xizmat qiladi.

Matbuot anjumani yakunida jurnalistlar va blogerlarning yer qa’ridan foydalanish, aniqlangan qonunbuzilishlar, sanoat xavfsizligi, tadbirkorlik subyektlari faoliyati va raqamlashtirish loyihalariga oid savollariga javob berildi.

Keltirilgan natijalar yer qa’ridan foydalanish ustidan nazorat faqat qonunbuzilishlarni aniqlash bilan cheklanmay, qazib olish hajmlarini hisobga olish, davlat budjeti tushumlarini ta’minlash va tabiiy resurslardan foydalanishning qonuniyligini nazorat qilish bilan uzviy bog‘liq ekanini ko‘rsatadi.

Kelgusida kosmik monitoring, elektron axborot tizimlari va idoralararo ma’lumotlar almashinuvining kengayishi qonunbuzilishlarni erta aniqlash, iqtisodiy yo‘qotishlarning oldini olish hamda sanoat xavfsizligini kuchaytirishga xizmat qilishi kutilmoqda.