O‘zbekiston Respublikasi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Tog‘-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi

Mamlakatimizda yer qa’ridan foydalanish va geologiya-qidiruv ishlarini rivojlantirish borasida qulay investitsiyaviy muhit yaratish hamda sohadagi byurokratik toʻsiqlarni bartaraf etishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 25-martdagi 133-son qarori bilan yer qa’ri uchastkalaridan foydalanish huquqi uchun ruxsatnomalar berishning yangi va shaffof mexanizmlari belgilangan.

Islohotlar natijasida yer qa’ridan foydalanish sohasidagi koʻplab ortiqcha tartib-taomillar bekor qilindi hamda birlashtirildi. Xususan, litsenziya olishda mahalliy davlat hokimiyati organlaridan kafolat xatlarini talab qilish tartibi hamda alohida loyiha-smeta hujjatlarini kelishish jarayonlari tugatilib, ular davlat ekspertizasi xulosasiga jamlandi.

Yangi tartibga koʻra, ruda va noruda foydali qazilmalarni oʻz ichiga olgan yer qa’ri uchastkalaridan foydalanish huquqini beruvchi eski namunadagi litsenziyalar “ruxsatnoma” tushunchasiga oʻzgartirildi. Jarayonlar toʻliq elektronlashtirilib, “E-auksion” platformasi, “Litsenziya” axborot tizimi hamda Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali amalga oshirilishi yoʻlga qoʻyildi. Oldin berilgan eski namunadagi litsenziyalar yangisiga almashtirildi va 2025-yilning 31-iyulidan e’tiboran oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblanadi.

Tizimda davlat nazorati va qonuniylikni ta’minlash borasida aniq chegaralar hamda majburiyatlar belgilangan. Yer qa’ri uchastkalaridan foydalanish sohasida Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi “Yer qa’ridan foydalanish markazi” davlat muassasasi hamda Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi vakolatli organlar sifatida faoliyat yuritadi. Noruda foydali qazilmalarni qazib oluvchi subyektlar zimmasiga kon hududida avtotransport vositalarining ogʻirlik parametrlarini oʻlchash tarozilarini oʻrnatish hamda yoʻl harakati me’yorlariga rioya etish majburiyati yuklangan.

Geologik oʻrganishlar uchun yer qa’ridan foydalanganlik uchun yillik litsenziya toʻlovlari ajratilgan maydonning har bir gektaridan kelib chiqib hisoblanadi. Toʻlov stavkalari uglevodorodlar, qimmatbaho va nodir metallar kabi asosiy foydali qazilmalar uchun bazaviy hisoblash miqdorining 10 foizi, noruda foydali qazilmalar uchun esa bazaviy hisoblash miqdorining 15 foizi miqdorida belgilangan. Tadbirkorlik subyektlari kavlab olish hajmlari boʻyicha har chorakda tegishli hisobotlarni taqdim etishi shart.

Davlat nazorati organlari faoliyatida raqamli texnologiyalardan foydalanish shaffoflikni ta’minlaydi va noqonuniy holatlarning oldini oladi. Jarayonlarning elektron platformalarga oʻtkazilishi sohada inson omilini va korrupsion xavflarni keskin kamaytirishga xizmat qiladi.

Ushbu islohotlar davlat mulki boʻlgan yer osti boyliklaridan oqilona foydalanishni ta’minlaydi hamda sohada xususiy va xorijiy investitsiyalar oqimining koʻpayishiga mustahkam huquqiy zamin yaratadi.