Leishmanioz — xavfli parazitar kasallik, undan saqlanish har birimizning burçimiz!
2026-11-18 15:30:00 / Yangiliklar
Kasallikning oldini olish — salomatlikni asrashning muhim garovidir.
Leishmanioz — Leishmania avlodiga mansub parazitlar keltirib chiqaradigan, asosan qum pashşalari (moskitlar) çaqişi orqali yuqadigan parazitar kasallikdir. Ushbu kasallik inson salomatligi uçun jiddiy xavf tug‘dirishi mumkin.
Kasallik dunyoning bir qator mamlakatlarida, jumladan, issiq iqlimli hududlarda uçraydi. Uning tarqalishida iqlim şaroiti, sanitariya holati, kemiruvçilar va taşuvchi hasharotlarning köpаyishi muhim ahamiyatga ega.
Leishmaniozning qanday turlari mavjud?
Kasallikning asosan quyidagi turlari farqlanadi:
-
Teri leishmaniozi. Kasallikning keng tarqalgan shakllaridan biri bölib, terida qizğiş dog‘, tugunça va keyinçalik yara paydo bölishi bilan namoyon böлади. Yaralar uzoq vaqt bitmasligi va tuzalgandan söng çandiq qoldirishi mumkin.
-
Şilliq qavatlar leishmaniozi. Bunda burun, og‘iz va tomoq şilliq qavatlari zararlanishi mumkin. Natijada nafas olish va ovqatlanish bilan bog‘liq muammolar yuzaga keladi.
-
Visseral leishmanioz (içki a’zolar leishmaniozi). Kasallikning eng og‘ir shakli bölib, jigar, taloq va qon hosil qiluvchi tizim zararlanadi. Uzoq davom etuvchi isitma, ozib ketish, kamqonlik, jigar va taloqning kattalashishi kabi belgilar kuzatiladi. Öz vaqtida davolanmasa, hayot uçun xavfli asoratlarga olib kelishi mumkin.
Kasallik qanday yuqadi?
Leishmanioz kasal odam bilan muloqot qilish, qöl berib körishish yoki bir idişdan foydalanish orqali odatda yuqmaydi. Asosiy yuqish yöli — zararlangan qum pashşasining çaqişidir.
Parazitlar zararlangan qum pashşasi çaqişi orqali inson organizmiga tushadi. Ayrim hududlarda yovvoyi kemiruvçilar va itlar parazitning tabiiy saqlanish manbai bölishi mumkin.
Kasallikning asosiy belgilari:
-
Terida uzoq vaqt bitmaydigan yaralarning paydo bölishi;
-
Yara atrofida qizarish va şiş;
-
Uzoq davom etuvchi isitma;
-
Holsizlik va iştahaning pasayishi;
-
Ozib ketish;
-
Jigar va taloqning kattalashishi.
Ushbu belgilar kuzatilganda özboşimçalik bilan davolanmasdan, zudlik bilan şifokorga murojaat qilish zarur. Tashxis laboratoriya tekşiruvlari asosida qöyiladi.
Leishmaniozning oldini olish çoralari
Kasallikning oldini olishda şaxsiy himoya va sanitariya-profilaktika tadbirlari muhim örin tutadi.
Aholi quyidagi qoidalarga amal qilishi lozim:
-
Qum pashşalari çaqişidan saqlanish;
-
Keçqurun va tungi vaqtlarda himoya kiyimlaridan foydalanish;
-
Oçiq qolgan tana qismlariga hasharotlarga qarshi vositalar (repellentlar) qöllash;
-
Deraza va eşıklarga mayda katakli törlar örnatish;
-
Xonadon va hovlilarni toza saqlash;
-
Axlat va maishiy çiqindilarni öz vaqtida olib çiqish;
-
Kemiruvçilarga qarshi deratizatsiya tadbirlarini ötkazish;
-
Zarur hollarda mutaxassislar tomonidan dezinseksiya işlarini taşkil etish.
Sanitariya-epidemiologiya xizmati xodimlarining vazifalari
Leishmaniozning oldini olishda sanitariya-epidemiologiya xizmati xodimlari ham muhim vazifalarni bajaradilar. Jumladan:
-
Kasallik holatlarini öz vaqtida aniqlash va epidemiologik tekshiruv ötkazish;
-
Kasallikning tarqalish manbalari va taşuvçilarini aniqlash;
-
Hududlarda qum pashşalari va kemiruvçilar tarqalishini nazorat qilish;
-
Zarur profilaktik dezinseksiya va deratizatsiya tadbirlarini taşkil etish;
-
Aholi örtasida sanitariya-ma’rifiy tushuntirish işlarini olib borish;
-
Kasallikning oldini olish böyiça profilaktik tavsiyalar berish.
Xulosa
Leishmaniozning oldini olishda har bir fuqaroning sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya qilishi, hasharotlardan himoyalanishi va kasallik belgilari paydo bölganda öz vaqtida tibbiy yordamga murojaat qilishi katta ahamiyatga ega.
Soğlom turmush tarzi, tozalik va profilaktika — kasalliklarga qarshi eng muhim himoyadir!
Salomatligingizga befarq bölmang!
Buxoro tuman sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi bölími
Parazitolog şifokor: Y. Mamedova
