Adminstration of the Khavast district, Syrdarya region

 Ekologik huquq - atrof-muhitni muhofaza qilish, tabiiy resurslardan foydalanish, ekologik xavfsizlikni ta’minlash hamda inson va tabiat o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy normalar majmuidir.
Ekologik huquqning asosiy maqsadi tabiatni asrash bilan bir qatorda insonning sog‘lom va qulay atrof-muhitda yashash huquqini ta’minlashdan iborat. Shuningdek, ushbu huquq sohasi yer, suv, yer osti boyliklari, o‘simlik va hayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy resurslardan oqilona va samarali foydalanishni ta’minlashga xizmat qiladi.
Ekologik huquq bir qator muhim tamoyillarga asoslanadi. Birinchi navbatda, tabiatni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish tamoyili muhim ahamiyatga ega. Insonning bugungi ehtiyojlarini qondirish kelajak avlodlarning tabiiy resurslardan foydalanish imkoniyatlariga zarar yetkazmasligi lozim.
Ikkinchi muhim tamoyil — ekologik xavfsizlikni ta’minlashdir. Davlat, korxona va tashkilotlar o‘z faoliyati natijasida atrof-muhitga yetkazilishi mumkin bo‘lgan zararning oldini olish choralarini ko‘rishi kerak.
Shuningdek, fuqarolarning ekologik axborot olish, atrof-muhit holati haqida ma’lumotga ega bo‘lish va ekologik ahamiyatga ega qarorlarni qabul qilish jarayonlarida ishtirok etish imkoniyati ham muhim prinsiplardan hisoblanadi.
Fuqaroliarning ekologik huquqlari inson huquqlarining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Har bir inson sog‘lom va qulay atrof-muhitda yashash, ekologik xavfsizlikka ega bo‘lish hamda atrof-muhitning holati haqida ishonchli axborot olish huquqiga ega.
Bundan tashqari, fuqarolar tabiatni muhofaza qilishga qaratilgan jamoatchilik tadbirlarida ishtirok etishi, ekologik qonunbuzarliklar haqida tegishli organlarga murojaat qilishi va ekologik huquqlari buzilgan taqdirda ularni qonuniy tartibda himoya qilishi mumkin.
Ekologik huquqlar bilan bir qatorda fuqarolarning ekologik majburiyatlari ham mavjud. Har bir shaxs tabiatga ehtiyotkorona munosabatda bo‘lishi, tabiiy resurslardan oqilona foydalanishi va atrof-muhitga zarar yetkazmaslikka harakat qilishi zarur.
O‘zbekistonda atrof-muhitni muhofaza qilish va ekologik xavfsizlikni ta’minlash davlat siyosatida muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Mamlakatda tabiiy resurslardan foydalanish, chiqindilarni boshqarish, havo va suv resurslarini muhofaza qilish hamda ekologik nazorat sohalarida huquqiy mexanizmlar shakllangan.
Ayniqsa, Orol dengizining qurishi, suv resurslarining cheklanganligi, havoning ifloslanishi va chiqindilar bilan bog‘liq muammolar ekologik huquq normalarini samarali qo‘llash zarurligini ko‘rsatmoqda. Ekologik muammolarni hal qilishda nafaqat davlat organlari, balki fuqarolar, tadbirkorlik sub’yektlari va jamoat tashkilotlarining ham ishtiroki muhimdir.
Atrof-muhitga zarar yetkazuvchi harakatlar ekologik huquqbuzarlik sifatida baholanishi mumkin. Masalan, tabiiy resurslardan qonunga xilof ravishda foydalanish, suv va havoni ifloslantirish, chiqindilarni belgilanmagan joylarga tashlash, o‘simlik va hayvonot dunyosiga zarar yetkazish ekologik talablarni buzish hisoblanadi.
Ekologik huquqbuzarlik sodir etilgan hollarda qonunchilikda belgilangan tartibda ma’muriy, fuqarolik-huquqiy yoki jinoiy javobgarlik choralari qo‘llanilishi mumkin. Bunday javobgarlikning asosiy maqsadi nafaqat aybdor shaxsni jazolash, balki kelgusida ekologik zararning oldini olishdan ham iborat.
Xulosa qilib aytganda, ekologik huquq inson, jamiyat va tabiat o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlashda muhim huquqiy vosita hisoblanadi. Atrof-muhitni muhofaza qilish faqat davlat organlarining vazifasi emas, balki har bir fuqaroning ham burchidir.

Tabiatni asrash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va ekologik qonunlarga rioya qilish orqali biz nafaqat bugungi avlod, balki kelajak avlodlar uchun ham sog‘lom va xavfsiz muhit yaratishimiz mumkin. Shu sababli ekologik huquqiy madaniyatni oshirish va ekologik qonunchilik talablariga qat’iy rioya qilish barqaror taraqqiyotning muhim shartlaridan biridir.

Viloyat sudi sudyasi: A.Suvonqulov