Another important step is being taken in our country to further improve the judicial protection of the rights and legitimate interests of citizens and business entities.
2025-05-28 17:30:00 / News
Sońǵı jılları mámleketimizde mámleketlik uyımlar menen qatnasıqlarda puqaralar hám isbilermenlik subyektleriniń huqıqların isenimli qorǵalıwın támiyinlewge qaratılǵan keń kólemli reformalar ámelge asırılmaqta.
Jańa redakciyada qabıl etilgen Ózbekstan Respublikası Konstituciyasınıń
55-statyasında, hár kim óz huqıq hám erkinliklerin nızamda qadaǵan etilmegen barlıq usıllar arqalı qorǵawǵa haqlı ekenligi, hár kimge óziniń huqıq hám erkinliklerin sud arqalı qorǵaw, mámleketlik uyımlardıń hám basqada shólkemlerdiń, olardıń lawazımlı shaxslarınıń nızamǵa muwapıq bolmaǵan sheshimleri, háreketleri hám háreketsizligi ústinen sudqa shaǵım etiw, hár kimge buzılǵan huqıq hám erkinliklerin tiklew ushın onıń isi nızamda belgilengen múddetlerde wákillikli, ǵárezsiz hám de qalıs sud tárepinen kórip shıǵılıwı huqıqına kepillik beriletuǵınlıǵı belgilengen.
Mámleketimizde birinshi márte 2017-jıl 1-iyun kúninen baslap mámleketlik uyımlar hám olardıń lawazımlı shaxslarınıń nızamǵa muwapıq bolmaǵan qararları hám de háreketleri ústinen puqaralar hám isbilermenlik subyektleriniń sudqa shaǵım qılıw huqıqınıń konstituciyalıq kepilliklerin ámelge asırıwǵa xızmet qılatuǵın hákimshilik sudları shólkemlestirildi.
Hákimshilik sudlardıń wazıypası hákimshilik uyımlar menen qatnasıqlarda nızam ústinligin támiyinlew menen birge puqaralar hám isbilermenlik subyektlerining buzılǵan yaki tartısıp atırǵan huqıqların hám nızamlı máplerin qorǵaw bolıp esaplanadı.
Ótken qısqa dáwir ishinde hákimshilik sudlarının iskerligi óziniń unamlı nátiyjesin bere basladı. Atap aytqanda 2017-2024-jıllar dawamında hákimshilik sudlar tárepinen 120 mıńǵa jaqın arzalar kórilip, olardıń 57 procenti qanaatlandırılǵan halda puqaralar hám isbilermenlik subyektleriniń buzılǵan huqıqları tiklengen.
Usı jıldıń 30-yanvar kúni Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń «Puqaralar hám isbilermenlik subyektleriniń huqıqların sud arqalı qorǵalıwınıń zamanagóy mexanizimlerin eńgiziw boyınsha qosımsha is-ilajlar haqqında»ǵı PQ-33-sanlı Qararınıń qabıl etiliwi, sud-huqıq tarawında ámelge asırılıp atırǵan reformalardıń náwbettegi qádemleriniń dawamı boldı.
Yaǵnıy, bul qarar menen Ózbekstan Respublikası Joqarǵı sudı tiyisli ministrlikler hám mákemeler menen birgelikte, belgilengen múddetlerde:
mámleketlik uyımlar menen qatnasıqlarda puqaralar hám isbilermenlik subyektleriniń huqıqları hám nızamlı mápleriniń isenimli qorǵalıwın támiyinlew hám de hákimshilik sud islerin júritiwdi xalıqaralıq standartlardan kelip shıqqan halda jetilistiriw;
hákimshilik sudqa múrájat etiw múddetlerin hákimshilik dawa túrlerinen kelip shıǵıp qayta kórip shıǵıw, ayırım túrdegi tartıslar (mısalı, haqıyqıy emes dep tabıw haqqındaǵı talap) boyınsha sudqa múrájat etiwdiń ayrıqsha múddetlerin belgilew;
hákimshilik sudlarǵa tartıs predmetine baylanıslı qosımsha talaplar menen múrájat etiw imkaniyatın jaratıw (dáslepki arzaǵa qosımsha talap bildirilgende olardı birgelikte kórip shıǵıw tártibin eńgiziw);
ǵalabalıq-huqıqıy qatnasıqlardan kelip shıǵatuǵın tartıslar menen bir qatarda oǵan sebepli baylanısta bolǵan zıyannıń ornın qaplaw haqqındaǵı talaptıń hákimshilik sud tárepinen kóriliwine baylanıslı normalardı eńgiziw;
puqaralar hám isbilermenlik subyektleriniń hákimshilik hújjetke bolǵan iseniminiń qorǵalıwı principin qollaw mexanizmlerin jetilistiriw;
hákimshilik sud islerin júritiwde prokurordıń qatnasıwına baylanıslı normalardı xalıqaralıq standartlardan kelip shıǵıp jetilistiriw;
hakimshilik sudlarǵa bolǵan isenimdi jáne de asırıw maqsetinde mámleketlik uyımlar tárepinen sud qararlarınıń sózsiz orınlanıwın támiyinlewshi tásirli mexanizmlerdi eńgiziw;
sudqa húrmetsizlik qılǵanlıq, sudtıń ayrıqsha uyǵarıwı (qararı) boyınsha sharalar kórmegenlik ushın hákimshilik sudlarǵa da hákimshilik huqıqbuzarlıq haqqındaǵı islerdi kórip shıǵıw wákilligin beriw;
hákimshilik sud islerin júritiw barısınıń ashıqlıǵın hám tınıqlıǵın támiyinlew mexanizmlerin jáne de jetilistiriw, bunda sud qararlarınıń rásmiy veb-saytlarda járiyalanıwın, sud barısların onlayn gúzetip barıw imkaniyatların keńeytiw;
házirgi kúnde puqaralıq isleri boyınsha hám de ekonomikalıq sudları tárepinen kórilip atırǵan ǵalabalıq-huqıqıy qatnasıqlardan kelip shıǵatuǵın islerdiń barlıǵın hákimshilik sudlarǵa ótkeriw, usı túrdegi hám de hákimshilik uyımǵa qarata qozǵatılǵan islerdiń hákimshilik sudlarǵa tiyisliligin qatań belgilew;
hákimshilik sud islerin júritiwde dáslepki esitiw institutın eńgiziw hám bunda, dáslepki esitiw waqtında arza iyesiniń talapları hám juwapkerdiń qarsılıqların anıqlastırıw, arzadaǵı kemshiliklerdi saplastırıw ilajların kóriw, kiritilgen talaplardı dálillew ushın arza iyesine zárúr dálillerdi hám de juwapkerge pikirin jazba túrde usınıw boyınsha túsindirmeler beriw, arzadaǵı talaplar hám de istegi dálillerge sudya tárepinen dáslepki huqıqıy baha (talaplardı anıqlastırıw, iske baylanısı bolmaǵan táreplerdi almastırıw, qosımsha juwapkerdi qatnastırıw hám basqalar) beriliwin hám taǵı basqada nızam normaları eńgiziliwin názerde tutıwshı nızam joybarın islep shıǵıw hám kiritiw belgilengen.
Bir sóz benen aytqanda, bul Qarar tiykarında nızamshılıqqa kiritiletuǵın normalar puqaralar hám isbilermenlik subyektleriniń huqıqları hám nızamlı mápleriniń elede isenimli qorǵalıwın támiyinleydi, dep isenim bildiremiz.
Qaraqalpaqstan Respublikası
Hákimshilik sudınıń bas konsultantı
J.Allaniyazov