O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi

Tashrifdan ko‘zlangan asosiy maqsad Qizil kitobga kiritilgan Buxoro bug‘usining hozirgi yashash hududini o‘rganish, shuningdek, uning yashash sharoitlarini yaxshilash va populyatsiyani samarali boshqarish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat bo‘ldi.

Mutaxassislar bug‘ular populyatsiyasining bir qismini Baday-to‘qay hududidan rezervatning 60–70 km masofada joylashgan Nazarxon uchastkasiga ko‘chirish masalasiga alohida e’tibor qaratdilar. Mutaxassislar ma’lumotlariga ko‘ra, Baday-to‘qayda bug‘ular sonining keskin oshishi natijasida o‘simlik qoplami qariyb 90 foizga qisqargan, yer osti suvlari sathi esa 5–6 metrga pasaygan. Bu holatlar hayvonlarning ozuqa bazasi va yashash muhitining umumiy holatiga jiddiy salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.

Tadqiqotning muhim jihatlaridan biri bug‘ularni Nazarxon uchastkasiga ko‘chirishning afzalliklari va ehtimoliy xatarlarini o‘rganish bo‘ldi. Natalya Marmazinskayaning ta’kidlashicha, ushbu hudud qulay landshaftga ega bo‘lib, hayvonlarni uzoq muddat saqlash uchun qulay hisoblanadi. Shuningdek, populyatsiyaning bir qismini ko‘chirish Baday-to‘qay ekotizimiga tushayotgan bosimni kamaytirish, zich populyatsiya ichida yaqin qarindoshlararo chatishtirish bilan bog‘liq genetik muammolarning oldini olishga xizmat qiladi.

Ekspertlar bahosiga ko‘ra, Nazarxon uchastkasi Buxoro bug‘usining yashash arealini kengaytirish va butun populyatsiya barqarorligini mustahkamlash uchun eng maqbul hudud bo‘lishi mumkin.

Quyi Amudaryo biosfera rezervati Markaziy Osiyodagi eng muhim to‘qay o‘rmonlari hududlaridan biri bo‘lib, YUNESKOning biosfera rezervatlari tarmog‘iga kiradi. Buxoro bug‘usini saqlab qolish nafaqat noyob turning muhofazasi, balki butun mintaqa ekotizimining barqarorligini ta’minlash nuqtayi nazaridan ham strategik ahamiyatga ega.

Tashrif doirasida FOLUR–O‘zbekiston loyihasining muhofaza etiladigan hududlarni boshqarish tizimida tabiatga asoslangan yechimlarni (Nature-based Solutions, NbS) joriy etishga qaratilgan uchinchi komponentini amalga oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar ham muhokama qilindi. Rezervat ilmiy xodimi Aqilbek To‘rayev bilan hamkorlikda ozuqa bazasini yaxshilash va hayvonlar yashashining tabiiy sharoitlarini tiklash bo‘yicha ishlar olib borilishi rejalashtirilmoqda.

Ma’lumot uchun: Quyi Amudaryo rezervatiga Buxoro bug‘ulari dastlab 1976-yilda (3 bosh), keyin esa 1978-yilda (9 bosh) va 1987-yilda (9 bosh) olib kelingan. Jami Tojikiston Respublikasidan 21 bosh hayvon olib kelingan. Bugungi kunda aynan shu hududda yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan va O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan Buxoro bug‘usining dunyodagi eng yirik populyatsiyasi jamlangan.

FOLUR–O‘zbekiston loyihasi (Food Systems, Land Use and Restoration Impact Program) mamlakatda agrolandshaftlarni barqaror boshqarish, ekotizimlarni tiklash va bioxilma-xillikni saqlashga qaratilgan xalqaro tashabbusdir. Quyi Amudaryo biosfera rezervatida amalga oshiriladigan tadbirlar Buxoro bug‘usi va mintaqaning tabiiy majmualarini uzoq muddat saqlab qolishga muhim hissa qo‘shadi.